Menno Hurenkamp

Doorzeuren over de burka

In een burka krijg je geen bijstand. Dat vindt de Amsterdamse wethouder Ahmed Aboutaleb. Want het is te voorspellen dat je geen baan krijgt wanneer je je verstopt voor je gesprekspartner. Dan moet je dus ook niet bij de overheid aankloppen voor hulp. Aboutaleb zit op het goede spoor, maar zijn je-hebt-het-er-zelf-naar-gemaakt-redenering deugt niet. Iedereen kan wel iemand in zijn omgeving verzinnen die ooit geen baan had of nu geen baan heeft en van wie je dacht of denkt: die vraagt om problemen. Wat te doen met de gothic, toch even wonderlijk als de burka? Gothic is: door het vlees van ten minste tien zichtbare lichaamsdelen eigenhandig ijzeren ringen kloppen en dat omlijsten met een ongewassen zwartfluwelen tuniek. Zo’n vleermuis zet je ook niet achter de kassa. Als iedereen die in aanmerking hoort te komen voor ondersteuning door de overheid zich moet schikken naar «de heersende mores» ben je snel ver van huis.

Aboutaleb wakkert bewust een smeulend vuurtje aan. De Tweede Kamer nam in december vorig jaar een motie van de extremist Geert Wilders aan waarin de regering werd verzocht om het dragen van de burka te verbieden. Dit was ingegeven door de onveiligheid die het ding zou veroorzaken. Echt nieuw was het protest toen al niet meer. Twee maanden daarvoor had de gemeente Utrecht besloten dat wie zonder succes in burka uit solliciteren ging, gekort werd op zijn bijstand. En op de meeste scholen mocht je al lang niet meer tentsgewijs gekleed gaan. Wilders’ plan bleek bovendien juridisch lastig, omdat de vrijheid van godsdienst je toestaat om op straat te lopen zoals jij dat wilt. Exit burka-verbod en exit discussie?

Nee. Eerst kwam het vermaledijde Afghanistan weer in beeld. Wij gaan dat land namelijk bevrijden. Onder meer van de mannen die willen dat alle vrouwen en meisjes daar in een burka lopen. Als we ze daar helpen, waarom dan hier niet? En nu de pvda-wethouder, die tough on bijstand en tough on islam wil zijn. Probleem is dat de motieven van Wilders noch Aboutaleb deugen. Als je in de rij staat bij de bakker met een brommerhelm op ben je ook onherkenbaar en bedreigend. En als je je school niet afmaakt heb je het er ook naar gemaakt dat je lastig een baan vindt. Wilders en Aboutaleb pleiten in wezen allebei voor uniformering. Maar verschillen moeten er mogen zijn.

De enige geldige reden om de burka wel te verbieden is die die filosoof Kwame Anthony Appiah opvoert in The Ethics of Identity. Niet alle culturele gebruiken deugen, stelt Appiah. Mannelijke besnijdenis, een verminking zonder enige medische noodzaak, grijpt niet zo hevig in in het leven van de besnedenen dat je zo’n gebruik op basis van liberale waarden kunt verbieden. Maar vrouwenbesnijdenis of onvrijheid van meningsuiting is een inbreuk op het leven van degenen die het ondergaan. Die gebruiken kunnen best in lokale (Afrikaanse of Aziatische) tradities geworteld zijn, maar zo’n onderdeel van die bewuste cultuur kan nooit een rechtvaardiging zijn voor het leed van de betrokkenen. Een burka zal heus een religieuze expressie zijn, maar wel een uiting die vernedert. Daarom kun je hem ook met gerust links-liberaal gemoed verbieden. Blijft staan dat je hier zelden meer dan één burka per week ziet, dus laat het leger nog maar in Afghanistan.