Dorp Nederland

Weten we nog waardoor het kabinet-Balkenende IV is gevallen? Afghanistan. De PvdA had zich eindelijk andere inzichten over het nut van onze militaire aanwezigheid in Uruzgan en de internationale solidariteit in het algemeen weten te verwerven dan het CDA. Zo kon het niet verder gaan. Maar de christen-democraten hadden toch weer een nieuwe zijweg van de middenweg ontdekt. Een veel kleiner contingent Nederlanders zou de Afghanen een militaire opleiding geven. Over dat voorstel kon het demissionaire kabinet geen beslissing nemen. Het zou dus een belangrijk punt in de verkiezingsstrijd moeten zijn. Ik heb veel debatten gezien, het kan zijn dat ik iets heb gemist, maar geen enkele keer heb ik een serieus verschil van mening over deze zaak van oorlog en vrede en de levens van ‘onze jongens en meiden’ gehoord.
In iedere democratie verloopt een verkiezingscampagne chaotisch. Dat is nu eenmaal het gevolg van het algemeen kiesrecht met als grondbeginsel dat alle burgers gelijk zijn. Bij ons wordt het erger. De politieke discipline van de verzuiling komt nooit meer terug; het grote midden waaraan we onze stabiliteit dankten, is uit elkaar getrokken.
Daarmee zijn tegenstellingen geopenbaard waarvan we geen idee hadden dat ze bestonden, laat staan invloed van betekenis konden hebben. Het oude politieke bestel wordt al acht jaar overvallen door een toenemende desintegratie. En dit zonder dat de politieke elite van welke partij dan ook, de verzamelde politicologen en de columnisten daarvoor een oplossing hebben kunnen bedenken.
Het directe resultaat is een voortdurend toenemende desorganisatie van de politieke tegenstellingen. En hoe scherper en talrijker de tegenstellingen, hoe groter de chaos. Aan zulke slopende politieke conflicten hadden we sinds Fortuyn al geen gebrek. Mevrouw Verdonk heeft er het hare toe bijgedragen. Sinds de oprichting van de PVV verkeert de landspolitiek in een permanente aardverschuiving en de ineenstorting van het CDA onder het regime-Balkenende heeft die grote trend verder bevestigd. Dit proces wordt door de media op de voet gevolgd. Vanzelfsprekend. Maar op welke manier?
Al tientallen jaren heeft de televisie de grootste invloed op de openbare mening. Daarna kwamen eerst nog de gedrukte media, maar die hebben op het gebied van deze macro-invloed waarschijnlijk hun beste tijd gehad. De televisie wordt, voorzover het de belangrijkste onderwerpen aangaat, op internet gedupliceerd en bovendien begeleid door de commentaren van de nieuwe massa van de vrije burgerbloggers. Raadpleeg de websites waarop ze prominent aanwezig zijn. Ik beweer niet dat ze geen recht van spreken zouden hebben, maar daar gaat het in dit geval niet om. Het gaat om de manier waarop en om de reikwijdte van hun commentaren.
De overwegende toon is die van ruzie, miskenning, verongelijktheid en afzeikend. Dit nieuwe Directe Nederlands is al veel langer in ontwikkeling maar vooral in deze eeuw wordt het steeds meer tot de algemene voertaal, het ADN dat het ABN verdringt. Het lijkt me een goed onderwerp voor een proefschrift. En dan de belangrijkste onderwerpen. Immigratie, problemen met de openbare orde, Marokkaans tuig, hypotheekrenteaftrek, AOW, zakkenvullers, Joran van der Sloot en nu natuurlijk het voetballen. Al die onderwerpen komen op de televisie en in de digitale media uitvoerig aan de orde en voor het eerst in de geschiedenis kan de gedigitaliseerde burger meteen, frank en vrij en liefst anoniem, zijn commentaar geven. Altijd zijn er wel een paar die weten dat de linkse kerk de schuld van alle ellende is en vrijwel algemeen is het wantrouwen tegen 'de machtsgeile politici die aan het pluche verknocht zijn’. Er zijn geleerden die dit digitalisme als de grootste triomf van de democratie beschouwen.
Ze vergissen zich. Nieuws in het algemeen wordt door de meeste massamedia steeds meer als fun, entertainment, beschouwd. In Amerika is dat proces begonnen, ontdekt en beschreven door Neil Postman in zijn Amusing Ourselves to Death (1985). Binnen een kwart eeuw is er een uitgebreide literatuur over ontstaan. Tik op uw Google in, bijvoorbeeld, Boorstin, Gabler, Hedges en u vindt eersteklas auteurs met het recentste van hun oeuvre. Ga dan na wat u zich nog van de televisiedebatten herinnert. Balkenende: u kijkt zo lief. Cohen stottert. Rutte kent zijn zaken, maar welke? De debatten die aan deze verkiezingen voorafgingen, waren een warrige kermis, vergelijkbaar met wat we nu met het voetbal beleven. Alleen die Afrikaanse toeters ontbraken.
Het resultaat is ten slotte een verdorpsing van de natie. In een vraaggesprek met NRC Handelsblad van afgelopen weekeinde geeft professor Rob de Wijk een samenvattend overzicht. Enorme nieuwe vraagstukken komen in deze gemondialiseerde samenleving op ons af, maar onze politici 'zijn als kleine kinderen die bang onder het dekbed kruipen’. Hij hoopt op een 'daadkrachtige technocratische regering, gedragen door een brede coalitie’. Op het ogenblik wordt er gewerkt aan een verzoening tussen xenofobie en neoliberalisme. Meer fun.