De Groene Live #26: Strijd om de ziel van Amerika. Kijk woensdag om 20.30 naar de live-uitzending. Meer informatie

Europa

Dr. No

De Nederlandse mannen-ministers van vandaag, hun pakken zijn donker, hun woorden stoer en sober, maar wel met een Hollands grapje. In dit land is nu eenmaal niets zo populair als vintage-Drees. Zeker in crisistijd. De premier is uiterst bedreven in die look le plus cool van de vaderlandse politiek. Maar sinds de eurocrisis spannen de ministers van Financiën de kroon. Het gedoe rond de euro geeft hun dreesiaanse imago extra allure: thuis streng doch losjes, in Europa bot als een stoethaspel.

Er was er maar één die de afgelopen jaren een nog strakker imago had: Wolfgang Schäuble. Gedurende de eurocrisis kreeg deze Duitser de bijnaam ‘Dr. No’. Aan het Korte Voorhout kende men geen imposantere geuzennaam. Schäuble leek de overtreffende trap van Noord-Europees sexappeal. Leek, inderdaad. Want het is een vergissing om hem op een lijn te plaatsen met de recente ministers van Financiën van Nederland, kampioenen van de pose: eerst imago, dan de rest.

Als Schäuble ergens voor terugschrikt dan is dat zinsbegoocheling – zelfvertrouwen ontlenen aan discipline die slechts wortelt in een zelfbeeld (en dus niet in zelfkastijding). Als Schäuble iets niet is, dan is dat een poseur. Voor hem draait alles om verzoening met de realiteit, hoe bruut die ook zijn mag. In 1990 werd Schäuble neergeschoten door een geestelijk gestoorde man, sindsdien zit hij in een rolstoel. Maar de hardvochtige opgave van verzoening met de realiteit geldt allereerst ‘politiek als beroep’. Zelf citeert Schäuble wat dat betreft graag uit Nathan der Weise van Lessing (1779), de passage waarin Nathan tegen zijn dochter zegt: ‘Begrijp je eindelijk hoe veel gemakkelijker het is aandachtig te dwepen dan goed te handelen?’

Schäuble weet dat een schuldenunie niet meer te voorkomen is

Schäuble is vanaf 1972 (!) onafgebroken gekozen in het Duitse parlement. Hij kent de last van ‘politiek als beroep’ als geen ander. Niets zo lastig als het maken van de juiste keuze, vooral omdat – zeker als het moeilijk wordt – die beslissing zich vaak kenmerkt door tegendraadsheid, en dus eenzaamheid. De zwaarste test op dit vlak is de Europese. Dat weet Schäuble. In de jaren negentig pleitte hij voor een ‘kern-Europa’ (een EU van meer snelheden). Zijns inziens was dat nodig om de EU vitaal te houden in een wereld die globaliseerde en snel meer multipolair en oncontroleerbaar zou worden.

Sterker nog, indien de EU zich onvoldoende met deze nieuwe ‘realiteit van minder zekerheid’ zou verzoenen, bijvoorbeeld door deze lichtvaardig weg te wuiven, zou dat de kiem zaaien voor wat hij destijds ‘regressief nationalisme’ noemde. Zijn zorgen werden slecht verstaan. Zijn pleidooi voor een kern-Europa omwille van een stevige euro en een beheersbaar uitbreidingsproces leverde hem bitter weinig vrienden op. De vrienden die hij er later wel mee zou krijgen, waren mannen die zich deze vriendschap inbeeldden.

Zij kwamen tevoorschijn toen de eurocrisis Schäuble in de rol van ‘Dr. No’ dwong, een rol die hem op zijn protestantse moraal geschreven leek te zijn. Leek, inderdaad. Want in werkelijkheid paste die rol veel minder bij deze Rijnlander, die vanuit zijn huis in Offenburg Frankrijk in kijkt. De man ook die er in 2010, tegen de wil van Angela Merkel in, alles aan deed om het IMF buiten de euroredding te houden, omdat hij vond dat de europroblemen een Europese verantwoordelijkheid waren, die noch met leningen noch met interventies van buiten mocht worden afgekocht, maar een Europees fonds vergde – toen al. Zijn ‘nee’s’ tegen leningen aan Griekenland waren zijn laatste hopeloze pogingen een schuldenunie, een verzwakking van binnenuit, te voorkomen.

Schäuble weet dat een schuldenunie niet meer te voorkomen is. ‘Goed handelen’ bestaat erin dit gegeven nu, in deze coronacrisis, van tegenwicht te voorzien. En dus zei Schäuble twee weken geleden ter verdediging van het Frans-Duitse initiatief voor een coronaherstelfonds: je geeft landen die al diep in de schulden zitten ‘stenen in plaats van brood’ als je ze nieuwe leningen aanbiedt. De poseurs der gestrengheid waren met stomheid geslagen. Schäuble’s boodschap: goed handelen is handelen ten bate van de Europese samenwerking. Dat moet op basis van verzoening met de duistere realiteit van deze crisis. Dwepen met een Noord-Europees imago past daar niet bij. Vorige week verraste Duitsland met een eigen stimuleringsfonds van 130 miljard, boven op het Europese steunpakket van 750 miljard.