Dramaschizofreen

De Volkskrant meldt dat Nieuwe Revu meldt dat er sprake is van een cultuurkloof binnen fusieomroep Vara-bnn. ‘Nieuws.’ Alsof Avro en Tros harmonieus kco en palingsound programmeren; christenbroeders kro en ncrv in koor de Hohe Messe van lutheraan Bach zingen; alsof niet ieder die ooit een grote fusie meemaakte van doen kreeg met de primitiefste stammencultuurstrijd, ordinairste baantjesjagerij, rijen declarerende interim-managers en intimidatie door ‘leidinggevenden’.

Medium tv

Ik snap die ‘vastgeroeste Vara-mensen met hun katoenen-tas-houding’ in hun ‘mega-hiërarchische organisatie’ wel een beetje in hun weerzin: kijk naar bnn’s nieuwe dagelijkse dramaserie StartUp op 3 en stel vast dat daar een reuzensprong terug naar de vroegste poldersoap wordt gemaakt: zo belazerd hebben we het in decennia niet gezien. Staan de bureautjes van de verantwoordelijken voor dit amateurisme al gezellig tegen die van de Vara-drama-afdeling geschoven? Al is bnn van zichzelf al dramaschizofreen, want hoe kunnen deze bagger en het soms verbluffend goede Van God los van dezelfde omroep komen?

Waar de Vara dan weer uitersten van kwaliteitsverschil, alleen al binnen het geroemde DWDD, stelt. De leedvermaakfragmenten van De televisie draait door zouden in de platste rtl- of sbs-programmering niet misstaan; en de reeks schrijvers die in driekwart minuut een komend boek mocht pitchen leverde een beschamende vertoning vol zelfvernedering en ongein op, met als dieptepunt een man met bivakmuts (vanwege ‘wat openstaande bekeuringen’) die samen met de al te herkenbare Özcan Akyol een boekje met buitengewoon ongeestige voetbalhumor (toegegeven: pleonasme) mocht promoten. Vara’s schaamtegrens behoorlijk opgerekt.

‘Komt vrienden, niet deze tonen’, want er is genoeg prachttelevisie. Vooral op tijden dat weinigen kijken. Zoals Misha enzovoort, een bijzondere muziekfilm. Portret van scheppend en uitvoerend muzikant Misha Mengelberg tijdens een tournee van zijn Instant Composers Pool in Engeland. Bijzonder vanwege de ongehoorde kwaliteit van dat orkest. Bijzonder vanwege de verheugende terugkeer van grootmeester Cherry Duyns als maker van muziekdocumentaires. Bijzonder vanwege de treurige aanleiding tot de film: het is Mengelbergs laatste tournee omdat lichaam en geest meer en meer worden overgenomen door dokter Alzheimer.

De film is evenzeer portret van een bij flarden nog geniaal musicus, als ziektecasus, als studie in de spanning tussen kwaliteitsbewaking en trouw, studie in vriendschap. Duyns toont niet alleen, maar stelt ook vragen – aan de hoofdpersoon, aan de mannen en vrouwen die decennia met Misha speelden. Hij is advocaat van de duivel die topmuzikanten suggereert dat er een grens is aan solidariteit, aan het mee laten spelen van iemand die niet meer de drijvende kracht is die hij als initiatiefnemer was, sterker, soms nauwelijks meer een bijdrage kan leveren. Ontroerend te zien hoe daarop aarzelingen in close-up zichtbaar worden, maar iedereen, meteen of uiteindelijk, verklaart dat Misha altijd mee mag doen, zolang hij kan en wil. De meeste reserve komt van medeoprichter Han Bennink, maar ook hij kan en wil zich een icp zonder Misha niet voorstellen.

De ongrijpbaarheid van de ziekte wordt zowel duidelijk in gelaatsuitdrukking en motoriek van de hoofdpersoon als in de gesprekken waarin moeizaam zoeken, zwijgen en heldere flarden elkaar afwisselen, als aan de piano, waaraan hij zelden nog stuwende motor is maar, als hij al zin heeft mee te spelen, schijnbaar gepingel soms opeens verbluffend raak is. In hun antwoorden concentreren de collega-muzikanten zich vooral op die momenten. Het is een alzheimerfilm binnen muzikale setting; een muziekfilm onder de schaduw van ziekte; een film over eindigheid; en vooral een film over indrukwekkende verbondenheid en, toe maar, liefde.


Cherry Duyns, Misha enzovoort, NTR Podium, zondag 19 januari, Nederland 2

beeld: NTR