Het echte gevaar komt uit Noord-Korea

Dreiging uit het Verre Oosten

Het is een ijzingwekkende boodschap, maar Richard J. Ellings, directeur van het onafhankelijke Amerikaanse National Bureau for Asian Research (NBR) klinkt bijna laconiek: het échte gevaar — dat van een kernoorlog, de inzet van strijdgassen en miljoenen doden — komt niet uit de Golfregio, waar Saddam Hoessein momenteel wordt belegerd, maar uit het Verre Oosten. Uit Noord-Korea, om precies te zijn.

In Noord-Korea regeert Kim Jong Il met harde hand een uitgeknepen, bij tijden hongerende bevolking. Binnenlandse vijanden houdt hij zich van het lijf middels brute onderdrukking, compleet met strafkampen in Goelag-stijl. Amerikaanse en Zuid-Koreaanse inlichtingendiensten menen dat daar al honderdduizenden mensen zijn omgekomen. De rantsoenen zijn er karig en de dwangarbeid, een pijler van de economie, is er onmenselijk zwaar. Afgelopen december legde de Far Eastern Economic Review satellietfoto’s voor aan een gedeserteerde bewaker. Ze toonden «zijn» kamp, nummer 22, bij Haengyong in het barre noorden. Daar zitten vijftigduizend Koreanen gevangen, vaak slechts omdat ze familie zijn van iemand die door het regime tot vijand werd bestempeld. Wijlen Kim Il Sung, stichter van de Democratische Volksrepubliek Korea en vader van Kim Jong Il, beval dat drie generaties van een klassevijandige familie moesten worden uitgeroeid om zijn socialistische paradijs zuiver te houden. Die order is nog steeds van kracht.

Buitenlandse machten houdt Kim Jong Il op een afstand met behulp van massavernietigingswapens. Hij maakt er geen geheim van chemische en biologische wapens te bezitten. Amerikaanse inlichtingendiensten gaan er bovendien vanuit dat Noord-Korea over genoeg opgewerkt plutonium beschikt om één, misschien twee atoombommen te maken. En daar zal het niet bij blijven. Volgens Richard Ellings van het National Bureau for Asian Research (NBR) is de kans groot dat Noord-Korea binnenkort een middelgrote kernmacht is: «Ik verwacht binnen een jaar een kernproef; dan weten we zeker dat ze atoomwapens hebben. Er is niets wat we kunnen doen om dat te verhinderen, dus zullen we ermee moeten leren leven.»

De spanning in het gebied is de laatste tijd hoog opgelopen. Noord-Korea wees eind december de inspecteurs van het Internationale Agentschap voor Atoomenergie de deur en hervatte zijn nucleaire programma. Dat gebeurde nadat de regering-Bush het regime confronteerde met bewijzen dat het ondanks afspraken nog altijd werkte aan zijn atoom- en rakettechnologie. In 1994 kwamen Washington en Pyongyang overeen dat het nucleaire complex in Yongbyon werd gesloten in ruil voor Amerikaanse olieleveranties en assistentie bij de bouw van twee minder gevaarlijke nucleaire energiecentrales. Uit onlangs gepubliceerde satellietfoto’s (te zien op de website www.globalsecurity.org) blijkt dat de opwerkingsfabriek in Yongbyon weer is opgestart en dat de Koreanen achtduizend splijtstofstaven uit de nabijgelegen kernreactor aan het transporteren zijn. Volgens het blad Foreign Affairs bezit Kim Jong Il, als hij een beetje doorwerkt, vóór juli van dit jaar zeven kernwapens.

Hoe gevaarlijk hij daarmee wordt, hangt grotendeels af van de buitenwereld. Afgelopen weekeinde beloofde de Noord-Koreaanse leider een nucleaire hel als Washington het in zijn hoofd zou halen «preventief» aan te vallen. Volgens de staatskrant Rodong Sinmun had de CIA in het diepste geheim een verrassingsaanval geoefend. Zo’n aanval zou volgens de krant leiden tot een «nucleaire oorlog» waarin niet alleen het Koreaanse schiereiland, maar de hele wereld zou worden meegesleurd. Retoriek? Het was Kim Jong Ils manier om te reageren op uitlatingen van de Amerikaanse chef-staf, generaal Richard B. Meyers, die vorige week in een televisie-interview meldde dat de VS «verschillende militaire opties» hebben om met Noord-Korea af te rekenen.

Karel van Wolferen, hoogleraar aan de Universiteit van Amsterdam en oud-correspondent in Japan, maakt zich niet al te veel zorgen. Hij is ongeruster over de gevolgen van een oorlog tegen Irak dan over de mogelijke inzet van Noord-Koreaanse kernwapens: «Kim Jong Il is niet gek. Oké, hij is waarschijnlijk paranoïde, dat ligt in de aard van het Noord-Koreaanse regime. Maar hij weet dat hij niet te ver kan gaan, omdat dat zelfmoord zou zijn.» Eventueel gevaar komt volgens hem slechts van Amerikaanse kant: «Met deze regering is niets uit te sluiten, zelfs een preventieve aanval niet. De stemming in de VS is hysterisch, de Amerikanen zien overal gevaren in de wereld. Het is opvallend dat in Japan, dat écht iets te vrezen heeft van Kim Jong Ils atoommacht, niemand er wakker van ligt. Het is er nog net geen non-issue.»

Kim Jong Il is Bush’ ideale vijand, die hardvochtig dient te worden onderworpen aan «het Amerikaanse veiligheidsbelang en het Amerikaanse vrijheidsgeloof», maar wel een die oneindig veel gevaarlijker is dan Saddam Hoessein. In Noord-Korea liggen de biologische, chemische en nucleaire wapens waar de VN-wapeninspecteurs in Irak vergeefs naar speuren bij wijze van spreken voor het oprapen. Het regime probeert die niet te verbergen, maar zet ze juist in — vooralsnog slechts diplomatiek. Niet voor niets deelde president Bush Noord-Korea samen met Irak en Iran (dat ook een nucleair programma heeft) in bij zijn As van het Kwaad. De bittere armoede van het land vergroot de kans dat het kerntechnologie en plutonium zal verkopen aan de hoogste bieder, aan al-Qaeda bijvoorbeeld of een andere terreurgroep.

Dat doet Noord-Korea nu al met zijn rakettechnologie — opnieuw een extra risicofactor vergeleken met Irak. Het land exporteert scuds en werkt koortsachtig aan de ontwikkeling van een langeafstandsraket. Vorige maand nog sloeg de Anchorage Daily News groot alarm toen Pyongyang opnieuw een langeafstandsraket testte. Noord-Korea heeft nagelaten een zelfopgelegd testmoratorium op kruisraketten te verlengen. De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Colin Powell, op bezoek in Seoel bij de toen net geïnaugureerde Zuid-Koreaanse president Roh Moo Hyun, deed zijn best de testvlucht te bagatelliseren. Maar juist dat joeg de inwoners van Anchorage, Alaska, de westelijkste deelstaat van de VS, de stuipen op het lijf. De Anchorage Daily News sloeg groot alarm. De Taepodong 2-raket die Noord-Korea ontwikkelt, heeft namelijk een bereik van zesduizend kilometer, precies de afstand Pyongyang-Anchorage.

Toch zouden de fluwelen handschoenen van Powell hen gerust moeten stellen, want dergelijk beleid is veel minder gevaarlijk dan de confrontatiepolitiek die Bush tot nog toe heeft gevoerd. Al bij het begin van zijn ambtstermijn maakte hij op botte wijze duidelijk niets te zien in de «zonneschijnpolitiek» van Zuid-Korea, gericht op verzoening met de stalinistische noorderbuur. Maar de harde aanpak loont niet. Pas nadat Bush het land indeelde bij de As van het Kwaad en de pre-emptive strike tot de kern van een nieuwe militaire doctrine maakte, liep de situatie uit de hand. De Amerikaanse onderminister van Buitenlandse Zaken Richard Armitage brak tijdens een hoorzitting van het Congres een lans voor het beleid van Bill Clinton, die het Noord-Koreaanse gevaar langs diplomatieke weg probeerde te bedwingen. The New York Times beschreef de gemoedstoestand van Bush — die zich ten doel heeft gesteld alle herinneringen aan zijn voorganger uit te wissen — na Armitage’s getuigenis als «off the wall angry».

Volgens Ellings van het NBR dienen de VS hun beleid te richten op het indammen van Noord-Korea en niet op het aangaan van een conflict: «Een militaire actie is mogelijk, maar het lijkt me niet de meest voor de hand liggende optie. Er zijn te veel risico’s aan verbonden.» Ellings meent dat de situatie niet te vergelijken is met de pre-emptive strike van Israël, dat in 1981 in het Irakese Osirek een in aanbouw zijnde kernreactor bombardeerde, want daar was geen stralingsgevaar. «Als Yongbyon wordt aangevallen, leidt dat gegarandeerd tot een nucleaire ramp. Een precisieaanval is mogelijk, maar de gevolgen zullen enorm zijn. De kans bestaat dat Kim Jong Il de aanval verkeerd interpreteert en denkt dat zijn laatste uur heeft geslagen. Dan zal hij niet aarzelen terug te slaan met alles wat hij heeft. Dat betekent oorlog, mét de inzet van kernwapens en andere massavernietigingswapens.»

Ellings acht het mogelijk dat Bush dat risico neemt. Maar niet — zoals waarnemers vrezen — op het moment dat de wereld naar de Golf kijkt, waar de oorlog op uitbreken staat. De kans dat het conflict zich over noordoost-Azië zal verspreiden is zo groot dat de Amerikaanse krijgsmacht de handen vrij moet hebben voordat actie wordt ondernomen. In het gebied zijn honderdduizend Amerikaanse troepen gelegerd. De Amerikaanse commandant in Zuid-Korea, generaal Gary Luck, schat dat een oorlog een miljoen doden zou kosten, inclusief tachtig- tot honderdduizend Amerikanen. Seoel wordt door Amerikaanse militairen dan ook de kill box genoemd: de stad ligt binnen het bereik van de Noord-Koreaanse artillerie, die is uitgerust met granaten die een chemische lading kunnen dragen.

Ellings: «Welk beleid ook wordt gekozen ten opzichte van Noord-Korea, we moeten bedenken dat de leiders van dat land tot nog toe overleven dankzij hun kernwapens. Ze zullen die nooit middels onderhandelingen uit handen geven. Alleen indamming werkt: een totale blokkade jegens alles wat in de verste verte is gerelateerd aan de productie van massavernietigingswapens, gekoppeld aan de grootst mogelijke afschrikking. Als hij het in zijn hoofd haalt kernwapens te gebruiken, zal hij sterven. Dan worden Noord-Korea en Kim Jong Il vernietigd. De boodschap moet zijn: waag het niet die wapens te gebruiken, want dan zullen we je doden. Dat en niets anders.»

Merkwaardig genoeg kan Noord-Korea nog altijd allerhande hoogwaardige technologie en militaire apparatuur verhandelen. In december werd een Noord-Koreaanse vrachtvaarder vol scuds onderschept op weg naar Jemen. En eerder kregen de Amerikanen kippenvel toen een militair transportvliegtuig (voorzien van de nodige nucleaire kennis en kernwapens) van hun «bondgenoot» Pakistan in Noord-Korea landde om raketonderdelen op te halen. Aan zulke taferelen moet volgens Ellings zo snel mogelijk paal en perk worden gesteld, met harde hand. Voedselhulp kan doorgang blijven vinden, maar verder moet de boel potdicht: «Het zou het beste zijn dat via de VN te regelen, maar als dat niet lukt, moeten we het doen met de hulp van bondgenoten als Zuid-Korea en Japan. Zien die dat niet zitten, of gooien Rusland en China roet in het eten, dan doen we het zelf. Geen probleem: de Zevende Vloot kan moeiteloos voor een blokkade zorgen. Het is nu te laat om nog aarzelend op te treden.»