Holland Festival :Dans

Drie generaties

Drie Amerikaanse choreografen presenteren intrigerende voorstellingen: Merce Cunningham, William Forsythe en Benjamin Millepied. Jong, jonger, jongst zijn ze.

Medium l.a. dance project 03 quintettryan schude

Een van de meest tot de verbeelding sprekende dansvoorstellingen dit jaar is die van L.A. Dance Project, met op het programma werk van Merce Cunningham, William Forsythe en Benjamin Millepied, drie generaties ‘Amerikaanse’ choreo­grafen. De aanhalingstekens staan vanwege het feit dat Millepied een rasechte Fransman is en Forsythe, wel Amerikaan van geboorte, zijn grootste successen in Europa behaalde als ­artis­tiek leider van het Duitse Frankfurt ­Ballett. In feite is Merce Cunningham de enige echt Amerikaanse choreograaf op het programma, maar dan hebben we ook meteen de founding father van de Amerikaanse moderne dans te pakken.

L.A. Dance Project is een piepjong dansgezelschap. Het werd pas vorig jaar opgericht door de Franse danser en choreograaf Benjamin Millepied, de jongste van de drie makers die tijdens de voorstelling worden uitgevoerd. Hij is het levende bewijs dat de American dream nog steeds kan worden geleefd, en daarom misschien juist de meest Amerikaanse van het drietal.

Als jonge dansstudent reisde Millepied van Lyon naar New York om er de zomercursus van de School of American Ballet te volgen. Het beviel hem daar zo dat hij zich er een jaar later permanent vestigde; eerst als student, en daarna als danser bij het beroemde New York City Ballet. Daar ontpopte hij zich tot waar multitalent. Niet alleen schopte hij het tot eerste solist, maar hij timmerde ook aan de weg als choreograaf. Zijn werk sloeg aan, en al gauw werd hij uit­genodigd door belangrijke balletgezelschappen wereldwijd. Hij creëerde stukken voor het New York City Ballet, voor het ballet van de Parijse Opera, voor het ballet van het Mariinsky Theater in Sint-Petersburg en in 2011 voor ons eigen Nationale Ballet. Tussen de bedrijven door regisseerde hij nog een aantal korte dansfilms (waaronder een verfijnde clip voor drie ­hiphopdansers op muziek van Bach, op internet te vinden onder de naam ­Bacchanale), jureerde hij voor de Amerikaanse versie van So You Think You Can Dance en maakte hij de choreografie voor de psychologische balletthriller Black Swan. En o ja, hij trouwde met filmster Natalie Portman.

Volgend jaar komt hij voor een immense uitdaging te staan, als hij directeur de la danse wordt van het ballet van de Parijse Opera, het meest prestigieuze en meest gesloten balletgezelschap ter wereld. Op zijn 36ste wordt hij hoeder van 350 jaar danstraditie (Lodewijk XIV richtte het gezelschap min of meer op), een kleine 190 dansers, en een duizelingwekkende begroting van vele, vele miljoenen. Tot het zo ver is toert hij nog door met L.A. Dance Project, en neemt hij naar het Holland Festival zijn nieuwste stuk Reflections mee.

Maar hoe talentvol en veelbelovend Mille­pied ook mag zijn, en met hoeveel vak­manschap, gevoel voor effect en flitsende dans hij zijn werk ook maakt, als choreograaf hoort hij (nog) niet tot de wereldtop. De ware reden om L.A. Dance Project te gaan zien zijn de werken van die twee andere choreografen, en dan met name Quintett van William Forsythe. Want als we het dan toch over wereldtop hebben komen we vanzelf bij hem uit.

Forsythe maakte Quintett in 1993 als monument voor zijn zieke vrouw, die een jaar later aan kanker zou overlijden. Zelfs met de dood en onze vergankelijkheid zo tastbaar door de choreografie verweven is het echter geen somber stuk, de stijl is eerder lyrisch en vloeiend, hier en daar zelfs lichtvoetig. Je hoeft je alleen maar te laten meevoeren op de melancholische klanken van Gavin Bryers’ hypnotiserende Jesus’ Blood Never Failed Me Yet en de dansers te volgen in al die soepele aaneenschakelingen van solo’s, duetten en ensembles om er stil van te worden. Als het werk dan nog met veel overgave en bezieling wordt gedanst, kruipt Quintett langzaam maar zeker diep onder de huid en weet je dat je naar een meesterwerk zit te kijken. Zelden wordt dans veelzeggender dan dit.

Het oudste stuk van de avond, Winterbranch van Merce Cunningham, wordt wat mij betreft de grootste verrassing. Cunningham geldt als een van de pioniers van de moderne dans. Hij staat bekend als de man die het ballet definitief van zijn verhalende (of anekdotische) karakter ontdeed, die dans en muziek van elkaar losscheurde en die niet bezig was met het vooraf bedenken of structureren van zijn stukken, maar in het maakproces juist het toeval de vrije hand gaf. Dat resulteerde niet alleen in zeer intrigerende, maar soms ook in bijzonder curieuze voorstellingen. Lang niet al zijn 150 choreografieën en over de achthonderd ‘events’ zijn bestemd voor de eeuwigheid, en ik ben zeer benieuwd naar dit werk uit 1964. Cunningham liet zich voor Winterbranch inspireren door twee ‘facts in dance’, te weten vallen en opstaan. Hij speelt daarbij met versnelling en vertraging, en laat de dansers gaandeweg samenklonteren tot een vallende (en weer opstaande) massa. Niemand minder dan pop-articoon Robert Rauschenberg tekende voor de kostuums en het decor, en La Monte Youngs compositie 2 Sounds voorziet het geheel van een gierende soundscape van over spiegels schurende asbakken en Chinese gong. Helemaal sixties en destijds een waar succes de scandale. Ik ben er klaar voor.


L.A. Dance Project met Winterbranch (Merce Cunningham), Quintett (William Forsythe) en Reflections (Benjamin Millepied). Te zien op 2 en 3 juni in Stadsschouwburg Amsterdam. ladanceproject.com

L A DANCE PROJECT 03 QUINTETT © RYAN SCHUDE