Drie helden en Oom Tom

Bij aanvang van het toneelstuk staan er drie stylish geklede mannen op het toneel. Ruurt de Maesschalk, Raymi Sambo en Sergio IJssel vuren in swingend tempo vragen af op het publiek: hoeveel donkere acteurs kent u? Een klein aantal mensen reageert. En hoeveel daarvan hebben er wel eens een held gespeeld? Het blijft pijnlijk stil. Kan een donkere acteur Hamlet spelen? We zijn direct bij de essentie van Op zoek naar Oom Tom.

Medium op zoek naar oom tom raymi sambo foto francis sling 4 2 475x318

De opbouw is helder. De heren gaan op speelse wijze met elkaar in gesprek, zogenaamd zonder rol, vanuit hun eigen persoon. Ze blikken terug op hun carrières en eren hun eigen grote helden: Rosa Parks, Martin Luther King, Muhammed Ali, Barack Obama. Er wordt geïmiteerd en pittig gediscussieerd. Sergio IJssel hierbij als de Benjamin in het middelpunt, haast spastisch van enthousiasme. Voor Ruurt de Maesschalk de taak om met zijn kalme uitstraling de rust en stabiliteit te bewaren. Ze spreken over een talentenjacht, waarin gezocht wordt naar ‘de Oom Tom van de 21ste eeuw’. Was die Tom nou eigenlijk een held? Het verhaal van de gehoorzame slaaf in de roman uit 1852 wordt naverteld en taboes komen aan het licht: moet een donkere acteur zo'n rol wel op zich willen nemen? Moet hij in de huid van de slaaf willen kruipen en een Surinaams accent opzetten? Tegen wil en dank raken de mannen verstrikt in een steeds duisterder wordende machtsstrijd om de glansrol in een grote productie.

Op zoek naar Oom Tom is een initiatief van V.I.G., het theatercollectief van Raymi Sambo dat is opgericht in 2003. Onrustig werd Sambo van de worsteling die gekleurde acteurs hebben met hun authenticiteit en de verwachtingen waaraan ze denken te moeten voldoen. Met V.I.G. tracht hij zijn collega’s de kans te bieden ‘hun kleur voorbij te spelen’.

In Sambo’s nieuwe voorstelling wordt er van zowel acteurs als van publiek, alleen al door de toon van het spel, veel gevraagd. De afwisseling tussen ernst en humor waarmee gespeeld wordt legt veel bloot: gevoelsmatig word je je naarmate het stuk vordert steeds meer bewust van je reactie, gruwel en lach liggen hier dicht bij elkaar. Het is een kunst hoe de heren op subtiele wijze en zonder verbitterd accent een ingewikkeld thema op tafel leggen, hoewel het geheel van persoonlijkheden en meningen ietwat rommelig begint.

Opvallend in het eerste deel van de voorstelling is de scène waarin Sambo zelf het voortouw neemt: uit het niets start hij een monoloog als Mohammed Ali. Op een dichterlijk ritme en met vuur in de ogen spuwt hij de literaire woordenbrij uit, een genot voor oog en oor.

Dan is er de breuk. Het licht wordt gedimd, de Southern Threes verschijnen, en de poëzie begint. Oom Tom hangt, Sambo zingt. De principes zijn de acteurs kwijt, één voor één stappen ze in de talentenjacht en spelen ze de slaaf, ingetogen en gemeend. Toch is ook hier weer zo nu en dan die ironische toon, en de humor werkt verlichtend. Even later treedt Sergio IJssel in de rol van slavenmeester, en de toon wordt rauw. Hier weet hij te overtuigen, weg is het beeld van de jongeling tijdens een toneelschoolauditie, hier staat een groots acteur. Het tweede deel is beduidend sterker dan het voorafgaande, de chaotische uitspattingen van de mannen zijn verdwenen en maken plaats voor rust en het enorme talent waarover ze beschikken.

Het is voelbaar, de climax nadert. De sfeer wordt steeds dreigender en de acteurs slaan op hol. Wat wordt de uitkomst, wie gaat er winnen? Het publiek blijkt jury, en het stuk eindigt weinig verrassend maar het verhaal is rond. Raymi Sambo verkondigt zijn laatste boodschap en blijft alleen achter op het podium, klaar voor applaus. Zo is Oom Tom in ieder geval een held.


V.I.G. - Op zoek naar Oom Tom