Drie keer Don Delillo maar minder

Halverwege A.M. Homes’ nadrukkelijke soaproman Vergeef ons verzucht Nixon-kenner en ‘familieman’ Harold Silver dat hij hevig verlangt naar een normaal dagelijks leven vol herhaling, alledaagsheid en banaliteit. De lezer glimlacht of grimast want hij heeft dan al een paar honderd bladzijden lang de meest bizarre en absurde plotwendingen en narratieve zijpaden verwerkt. Silvers bestaan in het cheeveriaanse landschap van Westchester, ten noorden van New York, kent geen enkele doorsneedag, integendeel, vanaf de openingszin van Vergeef ons raast er zoveel spanning en sensatie over de pagina’s dat de lezer al na vijftien bladzijden denkt een complete roman te hebben gelezen.

Medium 4853718a

Bij herlezing merkt de geïntimideerde lezer pas hoe vol plots en subplots de roman zit en hoe leeg het verhaal psychologisch blijft (‘Ik mijd gevoel’, denkt Silver, die meer en meer een marionet van de gebeurtenissen wordt), waardoor er uiteindelijk maar een heel dun dramaatje overblijft. Homes begint op Thanksgiving als Jane, de vrouw van George - een succesvolle tv-producer en macho die zijn jonge kinderen naar dure kostscholen heeft gestuurd - zijn oudere broer Harold onverwacht een kus geeft. Die kus krijgt een vervolg als George een paar maanden later door rood licht is gereden, twee mensen doodrijdt, in de war raakt en in een psychiatrische inrichting terechtkomt. Jane en Harold, getrouwd met een Chinese Amerikaanse die voor haar werk in het verre buitenland vertoeft, krijgen een ultrakorte affaire, want George ontsnapt uit de inrichting en maakt op gewelddadige wijze een eind aan die overspeligheid: zijn vrouw sterft, Harold ziet zijn eigen huwelijk in duigen vallen, trekt in George’s huis en neemt de voogdij van zijn twaalfjarige neef Nathaniel en elfjarige nicht Ashley op zich en probeert met vallen en opstaan een alternatief gezin te stichten. Als universiteitsdocent die college geeft in de Nixon-kunde wordt hij ontslagen. Tot zo ver de eindeloos voortwoekerende plot. De hoofdfiguur maakt veel mee maar in wezen doet hij niet veel. Wel is hij zich bewust van het feit dat aan de misdaad van zijn broer zijn eigen foute daad ten grondslag lag: ‘Ik heb nooit iets gedaan - of toch: het enige wat ik ooit heb gedaan, het enige wat ergens toe heeft geleid, was in feite een misdaad die tot Jane’s dood heeft geleid. Alleen als echtbreker heb ik iets gepresteerd, als medeplichtige aan moord - niet echt iets om trots op te zijn.’ Maar ook in dat geval ligt het initiatief niet bij hem, en de wroeging om die ‘passieve daad’ schetst Homes in een paar algemene psychologische kalenderwijsheden. Lastig om zo'n romanpersonage meer dan vijfhonderd bladzijden lang in beweging te houden zonder aan geloofwaardigheid in te boeten. Ja, hij gaat het goed maken en het ‘goed doen’, maar het komt niet uit hemzelf. De vertelling wemelt van de duveltjes die uit hun doosjes springen en Silver staande of gaande houden.

Dit overvolle, onderhoudende maar ten slotte toch zo lege boek lijkt op Homes’ vorige: Dit boek redt je leven. Ook in die roman raakt een eenzelvige man in een crisis en komt er een tsunami van mededogen voor de mensheid over hem heen: hij wordt redder en verlosser van zwerfhonden, gekidnapte vrouwen en andere beknelde zielen. De bewust verwerkte kitsch- en soapelementen in Dit boek redt je leven doet Homes meer dan dunnetjes over in Vergeef ons, totdat George’s huis vol zit met aangespoelde dieren en mensen die maatschappelijk, seksueel en relationeel in de marge zijn terechtgekomen. Het beste is om de roman als pure soap te lezen, hoewel Homes mikt op meer, onder andere dit thema: het digitale tijdperk als ondermijner van saamhorigheid en onderlinge solidariteit. Soap ziet de schrijfster als een modern wagenspel (‘de tv is een soort marktplein’, zegt het elfjarige meisje Ashley, basisschoolkind dat van tv-soap een studie maakt). Niet alleen laat ze aan het slot de naam van John Cheever vallen, bedoeld als hommage aan de suburbiaschrijver, tot drie keer toe duikt Don DeLillo op als personage. Waarom? Net als deze literair-politieke complottenspecialist poogt Homes haar roman op te laden via een nogal kunstmatig ingevoegde maatschappelijke onderstroom gepersonifieerd door Richard Nixon, die ook fictie zou hebben geschreven (de lezer krijgt daar een paar proeven van voorgeschoteld). Maar het is meer optuigen dan opladen, omdat Harold Silver te veel een Nixon-adept blijft. De titel van zijn Nixon-boek is veelbelovend - De Amerikaanse Droom die een nachtmerrie werd - Richard Nixon, Vietnam en Watergate, het psychogene smeltpunt - maar de ziel van Silver is te leeg om het Nixon-thema iets verontrustends mee te geven. Er is een mysterieuze ‘deep throat’ die aan het slot van Vergeef ons in een brief aan Silver schrijft: ‘De mist der geschiedenis trekt nooit echt op, er is ontzettend veel wat we nooit zullen weten, maar laat ik volstaan met te zeggen dat de echte democratie, het bestuur door het volk, maar heel kort heeft bestaan. Het land is een bedrijf, een multinational…’ Helaas blijven deze zinnen losse flodders in de veel te verbrokkelde plot. De paar ultrakritische pagina’s die Philip Roth in Ik was getrouwd met een communist (1998) besteedt aan de begrafenis van Nixon zijn al veel diepgravender, om nog maar te zwijgen van diens jaren-zeventigsatire Tricky Dixon en zijn vrienden, van Robert Coovers messcherpe Nixon-roman The Public Burning (1977). En dan is er Don DeLillo, die vanaf White Noise (1985) welbewust extreme antidemocratie en politieke excessiviteit verbindt met een overtuigend streven van zijn hoofdpersonages. Dat streven ontbreekt in Homes’ roman, waardoor de absurditeit maar geen drama wil worden dat de lezer naar de keel grijpt. Haar zogenaamde Nixon-kenner en groeiende familieman blijft een marionet in handen van de plottensmeedster Homes maar geurloze zeep in handen van de lezer. Onderhoudende soap, dat wel, maar met de diepgang van Goede Tijden, Slechte Tijden. Vakkundig gemaakt, maar Vergeef ons mist authenticiteit.

A.M. Homes, Vergeef ons. Vertaald door Gerda Baardman en Wim Scherpenisse. De Bezige Bij, 559 blz., € 19,90