Ingeborg Beugel tijdens de personferentie © Screenshot YouTube

‘Mijn land is een slapende dictatuur. Wat hier in Griekenland op dit moment gebeurt, mag niet in een normaal functionerende EU-rechtsstaat. Toch gebeurt het. En Brussel láát het gebeuren.’ Angelos (24) staat op de boot van Chios naar Piraeus. Hij woont met zijn ouders in Glyfada, het Wassenaar van Athene. Zijn familie komt van Chios, een van de Griekse ‘vluchtelingenaanspoeleilanden’ dicht bij Turkije. Het is ook het eiland waar toevallig de meeste puissant rijke Griekse reders vandaan komen, en waar één van de zeven gigantische vluchtelingendetentiecentra wordt gebouwd, met voor 276 miljoen euro subsidie van de EU.

Angelos volgt het Griekse vluchtelingendrama op de voet en hij is daarmee een uitzondering. De meeste Grieken worstelen nog steeds met de eeuwigdurende economische crisis, waar de corona-ellende nog eens bovenop kwam. Ze zijn murw, doodmoe, kijken weg, willen er níets meer over horen. ‘Juist dát is zo gevaarlijk’, vindt Angelos, ‘dat mijn eigen landgenoten niet snappen dat de EU en de Griekse politiek ten aanzien van vluchtelingen steeds meer onze eigen democratie, onze mensenrechten en uiteindelijk die van heel Europa de nek zullen omdraaien. Wat ze vluchtelingen aandoen, wat wij hen vluchtelingen láten aandoen, zal zich uiteindelijk tegen onszelf keren. Nu zijn zij slachtoffers, straks de hele bevolking.’

Vluchtelingen en hun helpers liggen de laatste weken in Griekenland steeds scherper onder vuur. Zo moet op 18 november een groep van 23 hulpverleners van diverse nationaliteiten voor de rechtbank op Lesbos verschijnen vanwege het vrijwilligerswerk dat de hulpverleners in 2016 voor ngo’s deden. Vier van hen werden in 2018 gearresteerd en zaten maar liefst 107 dagen in voorarrest in de Korydallos-gevangenis in Athene. De aanklacht luidt ‘spionage en mensensmokkel’. Daar staat in Griekenland minimaal 25 jaar gevangenisstraf op.

Een van de beschuldigden is de beroemde Syrische vluchtelinge Sara Mardini, ooit zwemkampioen, die samen met haar zusje al zwemmend een lekkende dinghy vol gillende vluchtelingen naar de kust van Lesbos sleepte. Ze redden achttien mensenlevens. Justitie in Griekenland beschouwt haar daarom als een mensensmokkelaar.

Ook de Nederlander Pieter Wittenberg (74) staat terecht. Hij werkte als schipper op een reddingsboot van de European Commission against Racism and Intolerance (ECRI). Hoewel advocaten en vrienden het hem dringend afraden, wíl hij deze week afreizen naar Griekenland en fysiek voor de rechtbank verschijnen om zijn onschuld te bewijzen. Mardini, die inmiddels in Duitsland woont, waar ze asiel heeft gekregen, twijfelt nog of ze zal komen na haar traumatische ervaring in een Griekse gevangenis.

De beschuldigingen tegen de 23 hulpverleners maken onderdeel uit van het Griekse beleid om ngo’s en hun medewerkers, vrijwilligers en eilandbewoners te intimideren. Op Lesbos durven inwoners volgens lokale media, sinds nieuwe wetgeving afgelopen september van kracht werd, aangekomen vluchtelingen niet eens meer van water, eten en dekens te voorzien uit angst van mensensmokkel te worden beschuldigd. Een taxichauffeur op Kos die een gewonde vluchteling gratis naar het ziekenhuis bracht, kreeg vijfduizend euro boete.

Ook vluchtelingen zelf worden gecriminaliseerd. Een Syrische vader verloor tijdens de dodelijke overtocht zijn vierjarige zoontje en is van kindermoord beschuldigd. Een Somalische vluchteling van 28 jaar die zijn bootje vol vluchtelingen redde door het roer over te nemen – hij had nog nooit de zee gezien – kreeg onlangs 144 jaar gevangenisstraf na een rechtszaak van nauwelijks drie uur.

Begin oktober kwam het onafhankelijke journalistencollectief Lighthouse Report na negen maanden onderzoek met overtuigende bewijzen van gewelddadige pushbacks van vluchtelingen op land en op zee, door Griekenland en ook door Kroatië.

De getuigenissen van vluchtelingen en de schokkende beelden van gemaskerde gewapende commando’s die mensen mishandelden en pushbacks uitvoerden, werden gestaafd door data van Aegean Boat Report. Het is de Noorse ngo van Tommy Olsen, werknemer van een kinderdagverblijf, die met een handjevol vrijwilligers, zonder geld, ‘s nachts in zijn dorpje boven de poolcirkel secuur in kaart brengt hoeveel vluchtelingen wanneer en waar op Griekse eilanden aanspoelen, hoe ze zich in groepjes opsplitsen en naar de ingang van de officiële kampen proberen te sluipen zodat ze zich daar kunnen registreren en asiel kunnen aanvragen, hoe en waar ze zich opbergen en in bossen verstoppen.

Als Olsen het contact met hen verliest betekent dat dat ze onderschept zijn. Uit getuigenissen blijkt dat dit gebeurt door SUV’s met gewapende, gemaskerde mannen die hen niet alleen mishandelen maar ook al hun bezittingen, geld en telefoons afpakken voordat ze over de Turkse grens worden gestuurd of gesleept. De data, beelden en verhalen op de site van Aegean Boat Report zijn uitvoerig gecheckt en gedocumenteerd. Desondanks noemde de Griekse regering Olson in het parlement ‘een gevaarlijke terrorist die samenwerkt met mensensmokkelaarsnetwerken’. Zodra hij een voet in Griekenland zet, dreigt voor hem 45 jaar gevangenisstraf.

Waarom doet hij dit werk? ‘Ooit, op een dag, over tien of vijftien jaar, maakt niet uit wanneer, zullen mensen en instituties hiervoor verantwoordelijk moeten worden gesteld, en bestraft’, antwoordt hij aan de telefoon. ‘Er zal ooit een Pushback Tribunaal moeten komen, à la Neurenberg. Dan zijn betrouwbare data essentieel. Die verzamel ik.’

Op de Lighthouse Report-publicatie reageerde de Griekse regering op dezelfde manier als op onderzoeken van onder meer The New York Times en Der Spiegel: het bestaan van pushbacks werd glashard ontkend en alle beschuldigingen waren ‘Turkse propaganda’ en ‘fake news’.

Deze keer werd het Ylva Johansson, EU-commissaris voor Migratie, echter te gortig. Vooral omdat Kroatië wel ‘serieus’ reageerde op het Lighthouse Report, en beloofde ‘alles tot op de bodem uit te zullen gaan zoeken’. Griekenland moet nu van Johansson ‘de eigen pushbacks zélf gaan onderzoeken’. Wanneer dit gebeurt is onbekend; tot dan zal de Europese Commissie Griekenland geen strobreed in de weg leggen.

Staatssecretaris voor Migratie en Asiel, Ankie Broekers-Knol (VVD), verwees na Kamervragen naar de Griekse ontkenning van de pushbacks. Wel liet ze tijdens het eerste Afghanistandebat op woensdag 13 oktober de Kamer nogmaals weten dat er heus een onafhankelijk EU monitoring mechanism komt dat erop toeziet dat grenslanden zoals Griekenland de mensenrechten en internationale verdragen respecteren. En dat Athene al lang heeft toegezegd dit ‘controlemechanisme’ te zullen accepteren, ergo binnenkort zal opzetten. Ook zou Griekenland zélf eventuele schendingen van de mensenrechten aan haar grenzen onderzoeken. De Griekse ombudsman was al bezig.

Er zijn inmiddels diverse getuigenissen waaruit blijkt dat de Griekse kustwacht mensen geboeid overboord gooit zodat ze terug ‘drijfspartelen’ naar Turkse stranden; sommige zijn verdronken aangespoeld. Ook zijn dagen- of wekenlang ronddobberende oranje life rafts zónder motor aangetroffen met lijken van vluchtelingen die door honger en dorst zijn gestorven. Steeds meer vluchtelingen worden met geweld op zo’n life raft gezet, nadat gemaskerde mannen hen met wapens en stokken hebben opgepakt, terwijl ze over eilandheuvels naar kampen probeerden te sluipen voor registratie en asielaanvraag. Griekse advocaten die deze mensen zelfs maar per telefoon bijstaan vóór hun registratie krijgen sinds de nieuwe migratiewet een proces aan hun broek en kunnen uit hun ambt gezet worden.

Vorige maand nog stelde de Griekse oppositie wéér vragen in het Griekse parlement aan minister Notis Mitarachi van Migratie en Asiel, over maar liefst 77 ‘desaparecidos’: verdwenen vluchtelingen.

Op 29 september verkondigde Mitarachi dat hij geenszins van plan was en is een onafhankelijk monitoring mechanism te accepteren, laat staan op te zetten. Het was een 180-graden-draai ten opzichte van vermeende afspraken met de Europese Commissie, en sloeg in Athene bij de oppositie en zelfs bij de Commissie in Brussel in als een bom.

Dit soort ‘verschillen van interpretatie en definities’ tussen de EU en Griekenland zijn er legio. Op dezelfde wijze hebben Ylva Johansson cum suis het vanaf januari 2020 tot nu voortdurend gehad over ‘open opvangcentra met toegang tot de Griekse samenleving’ die gebouwd moesten worden op de Griekse eilanden. In de Griekse pers, op gouvernementele websites, sociale media en in het parlement hadden en hebben de premier en de minister het steevast over ‘gesloten detentiecentra ver van de bebouwde kom’.

De ophef in het Griekse parlement en in Europa waren blijkbaar geheel langs Broekers-Knol heen gegaan, met als gevolg dat ze de Tweede Kamer opnieuw verkeerd inlichtte.

Eind vorige week werd bekend dat het grote kamp in Athene, Eleonas, dat 2500 vluchtelingen en hun kinderen huisvest, op drie december gesloten zal worden. Juist in dit kamp zitten veel kinderen die al vier jaar naar lokale scholen in de buurt gaan. De meeste kinderen in andere kampen krijgen geen onderwijs. Hun is mondeling medegedeeld dat een groot deel van hen gedeporteerd zal worden naar kamp Zervou op Samos: het eerste gesloten detentiecentrum van de zeven die in september zijn geopend. Anderen moeten naar kampen ver weg in het noorden.

Dit gaat pertinent in tegen de afspraken met de EU: de nieuwe detentiecentra op de eilanden zijn bedoeld voor new arrivals, niet voor het opsluiten van vluchtelingen en hun kinderen uit kampen op het vasteland.

Angelos, vrijwilliger voor KEERFA (United Movement Against Racism and Fascist Threat, een radicaal-linkse groepering met een zetel in de Atheense gemeenteraad), ziet het somber in. ‘Mijn land implodeert. Het kan niemand iets schelen. De vluchtelingen kunnen de rest van de EU niets schelen, en het lot van de Grieken ook niet. Als de EU vluchtelingen had opgenomen uit Griekenland, zoals de bedoeling was en noodzakelijk is, omdat de vluchtelingen een Europees en niet een Grieks probleem zijn, dan was dit niet gebeurd. Deze slapende dictatuur is de schuld van Brussel.’