Toneel

Dromen en wantrouwen

Toneel: Goethes Tasso reist langs vier Hollandse kastelen

Goethe, Duits schrijver, groot hu manist, heeft twintig jaar gewerkt aan Torquato Tasso, tussen 1780 en 1800. Het is een stuk over de Italiaanse dichter Tasso (1544-1595) en zijn meesterwerk La Gerusalemme Liberata, over de verovering van Jeruzalem door de kruisvaarders. Hij schenkt zijn epos aan broodheer/mecenas Alphonso II, hertog van Ferrara. Die is er blij mee, zonder er overigens een woord van te lezen. Zijn zus, Leonore d’Este, en haar vriendin, Leonore Sanvitale, omkransen Tasso’s hoofd met een lauwerkrans. Dat wekt de toorn van de machiavellistische politicus Antonio Montecatino, werkzaam in dienst van de hertog. De dromer en de pragmaticus krijgen een forse ruzie. Tasso begint zich te misdragen. Hij wordt geïsoleerd en gemarginaliseerd.

Tot zo ver plot en fabel van het stuk. De tekst is opnieuw vertaald en bewerkt door Alex Mallems, artistiek leider van het Zeeuws Na zomer Festival. Regie voert Albert Lubbers. De enscenering trekt de komende weken langs vier Nederlandse kastelen. Afgelopen weekend woonde ik de première bij, in een open veld bij Kasteel Heeswijk, omgeving Den Bosch. Na het eerste bedrijf was er een dweilpauze. De hoosbui die daaraan schuld was bleek die avond godzijdank enig in haar soort. Het was ver, koud en nat in Heeswijk. Torquato Tasso heet te gaan over de botsing tussen politiek en kunst, of – om het persbericht van de makers te citeren – «over de positie van de kunstenaar in de sa menleving en het spanningsveld tussen artistieke vrijheid en de belangen van opdrachtgevers en geldschieters». Goethe zelf noemde zijn tekst «een theaterschuw werk».

Het is vloeken in de kerk van de Grote Kunst, ik weet het, maar ik heb het stuk altijd een overschat meesterwerk gevonden. De enscenering van Albert Lubbers is een fraaie zet op het schaakbord van mijn vooroordelen. Dat komt vooral door de Vlaamse acteur die de titelheld speelt, Mathijs Scheepers. Bevlogen kunstenaar, zangerige zwatelaar, innemende geil neef voor vrouwen (met name naar prinses d’Este, die hij wellustig wíl maar nooit krijgen kan), irritante stoorzender in het werk van pragmatici van welke soort dan ook. Scheepers bespeelt deze registers allemaal, en hij doet dat verwoestend goed. Hij wervelt, waterschaatst en snoekduikt over het spekgladde speelvlak, tikt (áf, afwezig en zeer aanwezig) in een geweldig belichte plantenkas zijn vingers stuk op een volgend meesterwerk, doet met adellijke vrouwen wat hem – gezien zijn wankele status – strikt verboden is.

Zijn tegenpool is de politicus Antonio, een boeiende figuur, gespeeld door de eveneens Vlaamse speler Tom Van Bauwel. Hard en meedogenloos, kwetsbaar op mo menten dat je het juist van hem niet verwacht: jaloers op lauwerkransen en vrouwenaandacht die kunstenaars schijnbaar moeiteloos naar binnen hengelen, terwijl zíjn handwerk (machtspolitiek in kwesties waarover wij als toeschouwer maar karig worden ge informeerd) het moet doen met kleine applausjes. In een van de laatste scènes spreekt Antonio het ultieme commentaar van de politicus op de kunstenaar: «Wat is zijn argwaan anders dan een droom?» Daar staat de kortste sa menvatting van Goethes Torquato Tasso. Tevens de kortste recensie van stuk én voorstelling.

Had dit niet korter gekund? Waarom al die omwegen?

Tasso, jongen, get a life! Get a wife desnoods! Val ons niet lastig met dit kunstenaarsgezemel!

Ik ben door de voorstelling niet echt van mijn vooroordelen tegen deze Goethe-tekst af geholpen. Mij restte, koud en nat en half onderkoeld, gevloek in de kerk van de Grote Kunst. De kasteel-gastgevers (hertog en prinses) worden hier bleekscheterig, handenwringend en vol branderige blikken vertolkt door Nederlandse spelers. De Vlamingen spelen de gasten. Was het een voetbalmatch, dan zou dat een vernietigende uitslag opleveren: 3-0 voor de Rode Duivels.

Tasso is te zien nabij Kasteel Het Nijenhuis (in de buurt van Zwolle), het Muiderslot (nabij Amsterdam) en Kasteel Ter Hooge (omgeving Middelburg), van 16 augustus tot

en met 10 september. Wisselende aanvangstijden, arrangementen en prijzen. Informatie: 09003300033 of www.tassonazomerfestival.nl