Drone tegen bermbom

Op CNN is op het ogenblik een buitengewoon leerzame documentaire te zien. How Robot Drones Revolutionized the Face of Warfare. Het begint met een paar beelden uit Las Vegas, casino’s, lichtreclame, het stadsbeeld van de oeverloze fun. Dan verschijnt majoor Morgan Andrews, straaljagerpiloot. Hij geeft zijn vrouw een zoen, stapt in zijn auto en rijdt naar de kleine luchtmachtbasis Creech, een eindje verder. Gaat daar aan zijn computer zitten ‘en het is niet uitgesloten dat hij binnen een paar minuten een stuk of wat opstandelingen aan de andere kant van de wereld heeft gedood’. Dankzij de drones, de Unmanned Aerial Vehicles (UAV), waarvan er in Afghanistan en andere fronten in het Midden-Oosten nu een zevenduizend in gebruik zijn.
Het gaat ongeveer als volgt. Grondtroepen ter plaatse laten de basis in Nevada weten dat de vijand iets van plan is. Of dankzij de geautomatiseerde luchtverkenningen is de basis zelf ook al op de hoogte. Er wordt een drone naar het doel gedirigeerd en dan zie je op de film wat er verder gebeurt. Het soort zwart-witfilmpje dat we nog kennen uit 2003, het begin van de aanval op Irak. Vage beelden van de aarde waarop de experts het doel herkennen. Het komt in het vizier van de drone, in Nevada wordt op een knop gedrukt en in Afghanistan vliegt een peloton van de Taliban uit elkaar. Voor majoor Morgan zit de dienst er weer op; hij gaat naar huis, eten en televisie kijken.
De drone is nog in staat van ontwikkeling. We hebben de Predator, het ‘werkpaard’, waarmee in 2006 Al-Zarqawi, een van de leiders van al-Qaeda, is gedood. Geavanceerder is de Reaper, die een nog dodelijker uitwerking heeft, en dan hebben we de Raven, die uit de hand wordt gelanceerd, en de iets grotere Shadow. De drone zal een revolutie in de oorlogvoering veroorzaken. Dat is ook voor Nederland interessant. De Amerikaanse minister van Defensie, Robert Gates, is van mening dat de F-35, de Joint Strike Fighter, de laatste straaljager zal zijn. Daarna heeft de generatie van de drones het voor het zeggen. Wij hebben nu op proef één exemplaar van de JSF gekocht. Een studiereis van onze minister van Defensie naar Creech, Nevada, zou veel geld kunnen besparen.
Volgende maand verschijnt Wired for War, het boek van Peter Singer, robotdeskundige en adviseur van president Obama. Hij maakt een vergelijking met een ander nieuw wapen dat destijds een omwenteling op het slagveld veroorzaakte: de tank. Voor het eerst gebruikt door de Britten aan het einde van de Eerste Wereldoorlog. De generaals hadden de betekenis niet helemaal doorzien. Dat was voorbehouden aan hun Duitse collega’s in 1940. Singer had ook het machinegeweer als voorbeeld kunnen nemen. Daarover bestaat een prachtig boek, van John Ellis, The Social History of the Machine Gun. Nog in 1914 was een Britse generaal van mening dat er op het slagveld niets boven een eskadron dragonders ging. Bij hun introductie veroorzaken alle nieuwe wapens rampzalige misverstanden en voorbarige opgetogenheid.
Hoe zal het gaan met de drones, nu met een intieme vakterm ‘bots’ genoemd? Vanuit een onkwetsbare positie zo veel mogelijk vijanden doden is altijd al een oorlogsideaal geweest. Het vechten van de dames en heren in Creech doet onweerstaanbaar denken aan de games die je op je computer speelt. Het is de volgende stap in de depersonalisering van de oorlog, zoals die is beschreven door Dwight MacDonald in zijn essay Notes on the Psychology of Killing (1944). De tot dusver imponerendste vervulling is de atoombom op Hiroshima, 6 augustus 1945, waarbij in één flits 78.000 mensen werden gedood. De piloot van de bommenwerper, kolonel Paul W. Tibbets, heeft er nooit spijt van gehad. Hij is 92 jaar geworden.
Het aantal gesneuvelden aan eigen kant tot nul beperken, daar kan niemand tegen zijn. Maar hoe reageert de tegenstander? Singer is bang dat daar het gebruik van drones wordt opgevat als lafheid en dat de verbittering en vastberadenheid groeien, waardoor de doelmatigheid van de aanvallen wordt ondermijnd. Zo zijn er meer hypothesen. Zekerheid hebben we pas als de oorlog is afgelopen.
Onlangs had de International Herald Tribune een grote reportage waarin werd uitgelegd hoe het toenemend gebruik van bermbommen door de Taliban de oorlog een nieuw aanzien geeft. De techniek van degenen die de bommen maken wordt steeds beter, en de strijders opereren nu in netwerken, waardoor het effect van de aanslagen groter wordt terwijl de daders ongrijpbaar blijven. In mei van dit jaar zijn er 465 aanvallen geregistreerd, twee maal zo veel als in mei 2007. Door de explosies zijn 46 Amerikaanse soldaten gedood, een record in de nu acht jaar durende oorlog. Maandag kwam dezelfde krant opnieuw met een reportage over het toenemende raffinement van de Taliban. Bermbom tegen drone, is dat de nieuwe oorlog? Of is de drone de zoveelste oorzaak van Amerikaanse zelfoverschatting?