Kunst - Sites éternels

Drones naar oude stenen

De tentoonstelling Sites éternels: De Bâmiyân à Palmyre, gehouden in een zijvleugel van het Grand Palais en georganiseerd in samenwerking met het Louvre, Unesco en een Frans bedrijf genaamd Iconem, is een curiositeit.

Medium kunst palmyre arche 20reconstruction
3D-reconstructie van de triomfboog in Palmyra © Palmyre\_Arche Recontruction

Je kunt er zonder enige belemmering vier beroemde archeologische vindplaatsen in conflictgebied bezoeken: de opgravingen bij Khorsabad in Irak, de antieke stad Palmyra, de Grote Moskee van Damascus en de Krak des Chevaliers, een kruisvaardersburcht nabij Homs. Van een afstand of van heel dichtbij, vandaag of terug in de geschiedenis, want de ‘virtuele reis’ voert langs digitale replica’s van de ruïnes in vele gedaanten.

Maar voor de romantiek eerst de realiteit. De reis begint in een donkere hal met op een televisiescherm de laatste seconden uit het bestaan van de Boeddha’s van Bamyan, in Afghanistan, afgespeeld in een loop: een boeddha, een bom van de Taliban, een gele vuurbal, zwarte rook, en dan weer opnieuw. De wrede vertoning moet duidelijk maken dat antieke bouwwerken nu eenmaal aan de grond genageld staan, geen kant op kunnen met vernielers in zicht. Maar er is ook een andere lezing van het voortdurend herhaalde fragment mogelijk: de boeddha’s zijn voorgoed verdwenen, op beeld staan ze ook zo weer overeind.

Dat is waar Iconem zich in heeft gespecialiseerd. Vanuit het principe ‘vastleggen – reconstrueren – visualiseren’ trekken ze met 3D-camera’s en speciale brillen naar bedreigd erfgoed en onder het motto ‘documentatie kan niet wachten!’ sturen ze ook tijdens conflicten drones naar oude stenen. Hun project Syrian Heritage Revival mag dan klinken als een folkloristisch festival, zij ‘redden’ er erfgoed voor de toekomst mee, werelderfgoed zoals de tentoonstelling niet nalaat te benadrukken.

In de grote zaal komt de wereld door hun technieken tot leven, schitteren de kleuren van onbereikbaar en wie weet reeds geplunderd mozaïek en dansen zuilen tot duizelen toe om je heen. De paradox van dit soort ‘sites’ is dat ze van oudsher al deels in puin liggen, maar de muziek onder de show maakt invoelbaar wanneer iets wezenlijk mis is. In Palmyra staan de zuilen als bomen in de herfst, kale stammen met brokstukken als bladeren op de grond. Rondom een maquette van de stad verderop in de tentoonstelling staan telefoons opgesteld en via een _augmented reality-_app van Google Arts Culture wordt Palmyra, wanneer je het toestel op het miniatuurpuin richt, steen voor steen, boog voor boog, weer opgebouwd.

Een tentoonstelling in het Grand Palais die gratis te bezoeken is vraagt om enige vorm van close reading. Helemaal wanneer het onderwerp buitenlands erfgoed betreft, de directeur van het Louvre een vijftig-puntenplan lanceerde om de schatten te beschermen en hij steun kreeg van de Franse president, die zei de spullen in Frankrijk graag ‘asiel’ te willen verlenen. Niemand zal het oneens zijn met een missie (over de herkomst van de archeologische stukken op zaal wordt overigens gezwegen), maar iets wringt er, los van de balans tussen stenen en mensen. Tussen redden en bewaren bestaat een groot gat en als erfgoed naar de digitale wereld wordt overgeheveld, in wiens handen valt het daar? Ook in Rusland bouwen ze aan een 3D-kaart van Palmyra met het oog op herbouw. Ieder zijn eigen Syrische erfgoed.


Sites éternels: De Bâmiyân à Palmyre, t/m 9 januari in het Grand Palais, Parijs, grandpalais.fr. Zie ook syrianheritagerevival.org.