Regisseur michel gondry

Droomonderzoek

Michel Gondry is de Franse regisseur voor wie hippe popsterren, filmsterren en reclamemakers in de rij staan. Deze week verschijnt The Science of Sleep.

Michel Gondry past zo in een film over de ultieme nerd. Halverwege zijn geestige autodocumentaire I Have Been 12 Forever heeft hij net gedroomd dat hij Sigourney Weaver betastte en voelde hoe zacht ze tussen haar benen was. Op een schoolbord schetst hij bloedserieus zijn hersenen en probeert aan te tonen dat alle informatie die de connectie Sigourney Weaver/zacht kruis heeft veroorzaakt hem die week pas heeft bereikt en niet uit zijn onderbewuste is opgeborreld. ‘Basically’, zegt hij over Freud en diens symbolentheorie, ‘id iz rubbish.’ Even later zit hij bij zijn moeder op de ouwe bank. Zijn haar is een onbestemd hoopje, hij draagt een gestreept T-shirt dat zo van de lokale Supermarché had kunnen komen en zijn gezicht lijkt op dat van een verschrikte vogel. Toch is Michel Gondry al jaren de Franse regisseur voor wie hippe popsterren, filmsterren en trendy reclamemakers in de rij staan. Clips maakte hij voor Björk, Madonna, The Rolling Stones, Kylie Minogue, White Stripes, Chemical Brothers – noem maar op. Reclamefilmpjes deed hij voor merken als Levi’s, Nike, Coca-Cola, Volvo en Heineken. Zijn laatste speelfilm, Eternal Sunshine of the Spotless Mind, met Jim Carrey en Kate Winslet, was artistiek en commercieel een groot succes.

Deze week verschijnt The Science of Sleep, een sprookje waarin voor een jongeman het onderscheid tussen dromen en waken verdwijnt. De film lijkt nog het meest op een lange videoclip en zit boordevol rariteiten die de gemiddelde kleuter zal herkennen van de zondagochtendtelevisie: figuurtjes van klei en papier-maché, mensen in beestenpakken, water gemaakt van cellofaan, uitgeknipte papieren poppetjes, kartonnen dozen, alles duidelijk herkenbaar als animatie. Soms is het eindeloze spielerei en je moet ervan houden, misschien, maar toch is er ook ’s werelds meest beproefde formule: jongen ontmoet meisje. Dromer Stephane (Gael Garcia Bernal) verhuist terug naar Parijs, moet genoegen nemen met een saai baantje en vindt dan de ware in zijn buurmeisje Stéphanie (Charlotte Gainsbourg). Zullen ze elkaar krijgen? Op tweederde zakt de film in. Situatie en strijd zijn dan duidelijk. Je weet hoe verliefd Stephane is en hoe belangrijk het in zijn fantasiewereld is dat hij slaagt. Maar als de andere hoofdrol het moet overnemen en ook een interessant karakter moet worden, slaagt Charlotte Gainsbourg er niet in te boeien. Waarom wordt ze verliefd op die rare snuiter? Gainsbourg lijkt wel te oud voor haar rol. Gael Garcia Bernal speelt een adolescent die juist over de rand van zijn tienerjaren de afgrond in is gedonderd, maar Gainsbourg is eerder een alleenstaande vrouw van begin dertig die al genoeg ongein heeft meegemaakt. Nee, het is niet het romantische verhaal dat The Science of Sleep bijzonder maakt. Wat er gedroomd en gefantaseerd wordt, is eigenlijk niet zo belangrijk. Gondry’s bezeten onderzoek naar de aard van het dromen en fantaseren, dat is wat zijn werk zo bijzonder maakt.

Andere filmmakers nemen acteurs op voor lege schermen en vullen later complete Griekse legers of futuristische steden in. Computers en projectieapparatuur nemen het bij hen over van mensenhanden. De techniek maakt zichzelf onzichtbaar en de illusie is als illusie onherkenbaar. Maar volgens beeldentovenaar Gondry maken in die films de acteurs geen contact met hun omgeving. Zelf is hij maanden voor de opnamen, nog voor de acteurs getekend hadden, al zijn sets gaan maken, zodat hij de acteurs kon verrassen met zijn nieuwe speelgoed en iedereen verrukt aan de slag ging.

In Gondry’s films is wat niet echt is ook herkenbaar als niet echt, als fantasie. Dat lijkt een beetje op de authenticiteitsclaim die in de jaren negentig werd gemaakt in muziek, film en kunst. In de _lo-fi-_muziek, in de Dogma-films – gemaakt als tegenhanger van ‘de technologische storm’ – en bij de kunstenaars, eind jaren negentig, van het New Neurotic Realism, die eindeloos klooiden met tekeningen, plaksel en luciferdoosjes. Maurizio Cattelan werd eronder geschaard en hij kan zo in de bende twaalfjarigen van Gondry. Telkens veroorzaakt de keuze om niets weg te poetsen met technische middelen juist een paradoxaal gevoel van echtheid.

Die rare Michel Gondry raakt keer op keer prachtig verscheurd door zijn fascinatie met dromen en zijn fascinatie met wetenschap. Op www.howdoyoudream.com nodigt hij de bezoekers uit hun dromen met hem te ontleden. Die van hemzelf blijven onverbeterlijk. Vaak vertelt hij over de droom waarin hij ontwaakt in zijn ouderlijk huis en zijn broer opbelt om hem te vertellen dat ze weer samen in hun oude huis wonen, dat hij dit moment al duizend keer heeft gedroomd maar dat het nu werkelijkheid is geworden. Omdat deze droom nogal hardnekkig was geworden, is Gondry maar echt teruggegaan naar zijn ouderlijk huis en maakte hij er een filmpje. Helaas. Korte tijd later droomde hij wederom dat hij in zijn oude huis ontwaakte en naar zijn broer belde. Dit keer zei hij: ‘Hey Twist, raad eens, ik heb mijn hele leven gedroomd dat ik weer tot leven kwam in het huis. Ik heb er zelfs een film over gemaakt en nu is het waarheid geworden. Ik kan het niet geloven!’

The Science of Sleep is nu in roulatie