Druk van de ketel

De verkiezingsuitslag biedt het landsbestuur de kans tot ontspanning te komen, tien jaar na de revolte die Pim Fortuyn ontketende. Dat is de winst van woensdag 12 september 2012, zeker als zo'n proces van depolarisatie ook maatschappelijk effect sorteert.

Medium groene commentaar politieke midden

De crisis zet de politiek en de samenleving de komende jaren onherroepelijk onder zware druk, nu onzekerheid over hun werk en hun inkomen het perspectief van veel mensen wordt. Tegen die achtergrond is het hoopvol dat het proces waarbij het politieke midden krimpt ten gunste van de flanken in deze verkiezingen is gekeerd, dankzij de aanmerkelijke winst van vvd en pvda en het tegenvallende stemresultaat van SP en PVV.

Vooral het stevige verlies van de kwade krachten van Wilders is een niet mis te verstaan politiek signaal. Zijn poging is mislukt om de toenemende bestaansonzekerheid van de burgers toe te schrijven aan de Europese eenwording en zo een nieuw vijandbeeld te creëren, vooral gericht tegen de Zuid-Europeanen. Dat biedt VVD en PVDA, nu zij bij de coalitievorming tot elkaar zijn veroordeeld, de kans de Europa-politiek op een nieuwe leest te schoeien, waarbij kritiek op het technocratische gehalte van het Europese project mogelijk wordt zonder dat de grote winst van de eenwording in gevaar komt.

Hoe destabiliserend ook, de trek naar de flanken die de afgelopen tien jaar het beeld van de Nederlandse politiek bepaalde, heeft ook een nuttig effect gehad. Die beweging was een symptoom dat het bestel van de representatieve democratie niet goed functioneerde in het geven van een stem aan maatschappelijke onvrede. De integratieproblematiek en de Europese eenwording, twee kwesties die de burgers beroerden maar niettemin in de politieke taboesfeer verkeerden, zijn nu in het brandpunt van de publieke en politieke belangstelling gekomen. Mede door de extremiteit van de PVV ging dat proces met grimmigheid en agressie gepaard. Daarbij dreigden de tolerantie en openheid waarop Nederland zich ooit kon laten voorstaan te verkeren in enghartigheid en een naar binnen gekeerde blik. Hoewel dat gevaar nog niet is gekeerd, houdt het grote mandaat dat de kiezers vvd en pvda hebben gegeven voor deze partijen een verplichting in zich daarvoor in te zetten.

Voor deze ontspanning is het noodzakelijk dat vvd en pvda de specifieke kwaliteiten benutten die een volkspartij in zich bergt. Per definitie verenigt een volkspartij verschillende groepen met verschillende belangen en oefent zij zich noodgedwongen in de integrale afweging van deze belangen. In een pluriforme samenleving als de Nederlandse is dat een kwaliteit die in gespannen maatschappelijke verhoudingen rust kan brengen. De kiezers hebben de druk van de flankpartijen aan de rechter- en linkerzijde van de VVD en de PVDA nu verlicht. Dat geeft ze de kans de volkspartij in zichzelf nieuw leven in te blazen.