Film: ‘Us’

Dubbelmens

Us, regie Jordan Peele © Universal Pictures International

Voor zijn nieuwe film putte Jordan Peele, die vorig jaar de Oscar-winnende horrorfilm Get Out maakte, inspiratie uit een aflevering van de klassieke televisieserie The Twilight Zone uit 1960. Hierin ontmoet een vrouw haar dubbel terwijl ze ’s nachts in een verlaten stationsrestauratie op een bus wacht. Peele dupliceert de kracht en de vreemde schoonheid van deze aflevering in Us, waarin de leden van een gezin op vakantie in Florida kopieën van zichzelf tegenkomen. Die zijn gehuld in rode overalls; ze dragen een enkele leren handschoen; en ze hebben scharen bij zich. Het gezin bestaat uit zwarte mensen, maar anders dan in Get Out, waarin een jonge zwarte man op bezoek bij zijn witte vriendinnetje de meest verschrikkelijke horrordingen meemaakt, is ras niet bepalend voor de betekenis van het verhaal in Us. Regisseur Peele verstopt symboliek in vele verwijzingen naar films en muziek uit de jaren tachtig. Maar het belangrijkste motief, de rode overalls, doet mij meteen denken aan dezelfde kleding die de apen in een oudere film, Conquest of the Planet of the Apes (1972), dragen. In deze allerleukste aflevering van de reeks zijn de apen in een politiestaat veranderd in huisdieren die als slaven voor mensen moeten werken. Een revolutie volgt, voorbereid in achterkamertjes in ruimten onder de futuristische stad.

Ook in Us prevaleert een invasion narrative, overheersend in de eerste afleveringen van The Twilight Zone die gemaakt werden in de hoogtijdagen van de Koude Oorlog. Met dit verschil: zoals in Conquest komt de insurrectie in Us van binnen. Zonder te veel te zeggen over wat er precies gebeurt, zie ook de titel: de vijand, dat zijn wij. Peele, binnenkort te zien als presentator van een nieuwe serie van The Twilight Zone die hij ook zal produceren, slaagt erin geijkte thematiek en de conventies van horror (de scharen brengen de tuinschaar in het nauwelijks bekende The Burning uit 1981 in de herinnering) aan te wenden in een verhaal dat uitblinkt in originaliteit. Wat hij wil vertellen, is dwingend. ‘Us’ is natuurlijk ook de VS, een land dat zich momenteel met een muur wil wapenen voor een ‘inval’ vanuit het buitenland terwijl de recente geschiedenis leert dat monsters binnenslands een veel groter gevaar inhouden voor de democratie en voor een bewustzijn van wat ‘menselijk’ is.

Als satire is Us een triomf. De film is zó genietbaar, zó angstwekkend. De metafoor van de liefdadigheidsactie Hands Across America uit midden jaren tachtig is bevreemdend, maar juist om die reden dodelijk effectief. Je ziet duizenden mensen in rode overalls elkaars handen vasthouden in een kilometerslange keten. Allemaal kopieën. Wanneer de eindtitels op het scherm verschijnen voel ik me zoals de man uit Mirror, die oude Twilight Zone-aflevering. Totaal van de kaart zit hij zijn kopie achterna die richting ons aan het rennen is, haast recht de huiskamer in. Dan kijkt de dubbelmens je aan, hij grijnst.


Nu te zien. The Twilight Zone (2019) gaat naar verwachting in april van start