Duistere daden

Huurmoordenaar Schneider (Tom Dewispelaere) krijgt de opdracht de schrijver Bax (Alex van Warmerdam) om te leggen. Maar dat gaat zo een-twee-drie niet.

Medium film high

Dat is de tagline van de nieuwste film van Alex van Warmerdam en dat is ook meteen de hele film: twee mannen met geweren die achter elkaar aan zitten in de omgeving van het houten huisje waar Bax woont in een drassig gebied ergens in Nederland. De vraag wat deze mannen drijft blijft onbeantwoord. Ja, een van hen – of misschien allebei – zou een kindermoordenaar zijn, maar halverwege het verhaal blijkt ook dat onwaarschijnlijk.

Het absurdisme kenmerkt Van Warmerdams werk, van vroege films als Abel (1986) tot het latere Grimm (2003) en Borgman (2013). Soms lijkt het alsof hij doelbewust speelt met conventies, zoals in Schneider vs. Bax waarin er huisjes in het waterige land zijn die geen dak hebben waardoor het lijkt alsof ze nagebouwd zijn in een filmstudio (dat was ook de bedoeling, zo bevestigt de regisseur in een interview met De Filmkrant).

Alles is oppervlakte in deze film. De kleur wit is overheersend. De zon schijnt de hele tijd, vanaf het moment dat Schneider wakker wordt en een vriendin (Eva van de Wijdeven) uit het huisje schopt, omdat zijn depressieve dochter Francisca (Maria Kraakman) op bezoek komt. Ondertussen is Schneider onderweg met zijn geweer, maar niet voordat hij zijn vrouw en kinderen gedag zegt. Die hebben namelijk geen idee wat voor werk papa in werkelijkheid doet. Papa heeft het moeilijk op zo’n werkdag, zoals blijkt in een pakhuis waar Schneider zijn duistere daden voorbereidt, waar Bolek en Gina (Annet Malherbe) binnenstormen. Hij een gangster, zij een prostituee. Bolek, met zichtbaar veel plezier gespeeld door Pierre Bokma, houdt het jammer genoeg niet lang vol in het verhaal.

Het is fijn om te kijken naar Van Warmerdam als de falende, hasj rokende vader die aan de lopende band pilletjes slikt, en naar Dewispelaere als de zorgende vader die na de moordpartij op tijd wil zijn voor zijn dochters verjaardag. Maar er is een afstand tussen kijker en personages. Dat heb ik minder lastig gevonden toen ik de film zag dan in de dagen daarna. Dit is een existentiële thriller, een stijloefening misschien, maar het gaat nog altijd over mensen. Als ze zich in een absurdistische crisis in hun bestaan bevinden, dan moet daar een reden voor zijn.

Maar ik vermoed dat zo’n gedachtegang mislukt. Als de werkelijkheid om ons heen geen rationele setting voor het leven biedt – zie het witte licht en de rare sets in Schneider vs. Bax – dan hoeven Schneider, Bax en de rest niets uit te leggen over hun bizarre daden. Dán is het makkelijk je over te geven aan Van Warmerdam en zijn film: zie deze mannen, zie die wapens, zie de sluipmoordenaar. Weggelopen uit duizend andere verhalen en films waarin alles klopt: verhaal, personage, motivering. Juist daarom kennen we ze zo goed en houden we van ze. Maar Van Warmerdam verwerpt redelijkheid. Zijn personages bestaan, niets meer. Wat ze doen heeft geen gevolgen, geen betekenis, niets.

Te zien vanaf 28 mei


Beeld: Maria Kraakman en Alex van Warmerdam in Schneider vs. Bax, regie Alex van Warmerdam (Pief Weyman / Cinéart)