FILM

Duistere speurtocht

Le moine & The Ward

Twee nieuwe films van respectievelijk een nieuwkomer van Frans-Duitse afkomst en een legendarische Amerikaan hebben dezelfde wortels, namelijk de aan de Romantiek gelieerde, literaire traditie van gothic horror. Le moine van Dominik Moll is zelfs een verfilming van een van de allereerste gotische romans: The Monk (1796) van Matthew Gregory Lewis, over seksuele perversie in een Spaans klooster. The Ward, John Carpenters eerste film in tien jaar, is eveneens gotisch ten voeten uit: het gaat over een jong meisje dat in een inrichting belandt omdat ze denkt achtervolgd te worden door een boze geest. Beide films zijn illustratief voor de wijze waarop de gotische stijl een duistere speurtocht door de menselijke geest representeert.

‘Kunnen dromen betekenis hebben?’ vraagt het personage Valerio in Le moine aan pater Ambrosio (Vincent Cassel). De werking van het onderbewuste is eveneens bepalend in The Ward, waarin de mooie, jonge Kristen (Amber Heard) met de dunne scheidslijn tussen werkelijkheid en verbeelding wordt geconfronteerd als ze in de psychiatrische inrichting belandt na een boerderij tot op de grond te hebben laten afbranden.

Zulke verhalen blijken een tijdloze aantrekkingskracht te hebben. In de late achttiende eeuw, toen Matthew Gregory Lewis zijn roman publiceerde, ontstond er een lezerspubliek dat steeds minder interesse in realistische fictie had en een toenemende behoefte aan spannende verhalen toonde waarin melodramatische personages allerlei bovennatuurlijke ontwikkelingen meemaken. Deze smaak werd toen al decadent genoemd. Dat is overigens begrijpelijk, want verhalen en romans zoals Horace Walpole’s The Castle of Otranto (1764), samen met The Monk een oervoorbeeld van de gotische literaire vorm, zijn vaak sensationele vertellingen over seksuele intrige, incest en geweld.

In Le moine is het al niet anders. Voor zijn verfilming van Lewis’ roman heeft Moll goed naar de gotische traditie gekeken. Dat blijkt hoofdzakelijk uit de wijze waarop hij sfeer creëert. Landschappen in gotische romans zijn grauw en koud, vol slieren mist en kale takken. Mooi is hoe Moll het Spaanse klooster, waar een groot deel van het verhaal zich afspeelt, uitbeeldt als een belichaming van de thema’s in het verhaal. Zo wijzen waterspuwers, een kenmerkend element in de gotische architectuur, op de aanwezigheid van het kwaad in het klooster. Een van die spuwers heeft de vorm van een kind zonder gezicht, een vooruitwijzing op de rol die Valerio, schijnbaar verminkt waardoor hij een anoniem, tamelijk angstwekkend masker draagt, in het verhaal zal krijgen.

Ook Carpenter toont zich terdege bewust van het belang van setting in het gotische verhaal. Net als in zijn eerdere films, zoals het huis in Halloween (1978) en het afgelegen researchstation in The Thing (1982), plaatst hij zijn mentaal gepijnigde personages in The Ward opnieuw in een afgesloten ruimte: de inrichting. Opvallend is dat hij hierbij de leefwereld van tienermeisjes onderzoekt, zoals Zack Snyder dat ook al doet in zijn recente, bizarre film Sucker Punch. De vraag rijst waarom juist het tienermeisje als personage of soms als object zo sterk figureert in zowel het horrorgenre als de gotische literatuur. Dat gebeurt namelijk ook in Le moine, waarin pater Ambrosio ten prooi valt aan zowel zijn eigen onderdrukte seksualiteit als de avances van jonge meisjes die in een oogwenk van hulpeloze, leliewitte heldinnen, waar Jane Austen vaak over schrijft, veranderen in furies met ondoorgrondelijke krachten.

Le moine is toch niet helemaal gelukt, omdat regisseur Moll het karakter van Ambrosio onvoldoende uitdiept. The Ward daarentegen representeert de spectaculaire en langverwachte terugkeer van een van de meesters van het horrorgenre. Carpenters film is een schoolvoorbeeld van hoe het mentale dilemma van het hoofdpersonage in visuele spanning te vertalen. En hoe deze vervolgens met puur cinematografische elementen als camera, montage en mise-en-scène te creëren. Ouderwets misschien, maar daardoor niet minder briljant.

Beide films zijn te zien vanaf 1 september