DUIZELIG

DUIZELIG

Niet alleen in de natuur, maar ook in de cultuur heeft alles een richting. Waarom lezen wij van links naar rechts en niet andersom, zoals Arabieren?

Het is een vaak verteld verhaal: de draaikolk die je ziet als je het bad laat leeglopen draait in Australië de andere kant op. Dat zou te maken hebben met de invloed van het draaien van de aarde op het wegstromende water. Het is een onzinverhaal, want de invloed van het draaien van onze planeet op het water in een ligbad is te verwaarlozen. Wel is het zo dat door het draaien van de aarde tornado’s op het andere halfrond de andere kant op draaien. Alle planeten in ons stelsel draaien dezelfde kant op als de aarde, behalve Venus. Venus draait in tegengestelde richting en daar gaat de zon dus op in het westen. Venus zou volgens sommige wetenschappers de andere kant op zijn gaan draaien na een botsing met een komeet, maar dat is een omstreden theorie. We weten dus ook niet precies waarom de aarde niet de andere kant op draait. Er is nog veel onbekend over links en rechts, de meest duizelingwekkende vraag is of er een verband tussen voorgaande kwesties bestaat.

Alles in de natuur heeft een richting: linksdraaiende yoghurt, rechtsdraaiende suikers. dna-spiralen zitten rechtsom gedraaid, aminozuren linksom. De bouwstenen van het leven hebben dus ook een richting. Hoe kan het dan dat het dna in onze linker- en rechterhand dezelfde kant op draait terwijl onze handen gespiegeld zijn? En hoe weten de cellen in een embryo dat het hart links moet komen?

Schaatsers schaatsen het liefst naar links, dus tegen de klok in. Dat heeft er waarschijnlijk mee te maken dat de meeste mensen rechtsbenig zijn, net zoals de meeste mensen rechtshandig zijn. Zouden wij dan ook massaal een voorkeur hebben om linksom de hond uit te laten of linksaf boodschappen te doen?

Als je rechtshandig bent hoef je niet ook rechtsbenig te zijn. Je kunt ook linkshandig en rechtsbenig zijn, of andersom. Dat is opmerkelijk, want vroeger dacht men dat de hersenhelften van links- en rechtshandigen gespiegeld waren, maar dat is dus niet zo. Linkshandigheid is slechts een van de raadselen van links en rechts.

Gedragsbioloog Carel ten Cate bestudeerde in 2002 de portretten van hoogleraren die in de aula’s van de universiteiten van Leiden, Utrecht, Groningen en Amsterdam hangen. Van de 1062 niet-frontaal geschilderde professoren keerden 635 de kijker de rechterwang toe en 427 de linkerwang. Dat was, volgens Ten Cate, omdat de rechterkant van het gezicht iemands rationele kant laat zien en links de gevoelige kant. Sinds 1900 neemt de neiging om de linkerwang te schilderen toe. Kennelijk laten ook professoren makkelijker hun gevoelige kant zien. Het verschil tussen gezichtshelften zou te maken hebben met de verdeling van ratio en gevoel over de twee hersenhelften. Hoe dat precies zit is nog niet in kaart gebracht.

PIETER VAN DER WIELEN

Pieter van der Wielen is redacteur bij het VPRO-radioprogramma Noorderlicht