Dure zuinigheid

‘SUCCESVOL bezuinigen is niets anders dan zoeken naar die ingrepen die uiteindelijk leiden tot de minste pijn.’ Dit is een tip van het Nederlands Centrum voor Overheidsdiensten (NCOD), een organisatie die 'instrumenten’ in huis heeft om de overheid te helpen 'klantvriendelijk en resultaatgericht’ om te gaan met de burgers. Misschien iets voor staatssecretaris Veldhuijzen van Volksgezondheid?
Bezuinigen begint vooral met goed rekenwerk. Bij de voorgenomen aderlating op het persoonsgebonden budget (pgb) is daarbij kennelijk iets misgegaan. Vorige week meldde het Centraal Planbureau (CPB) dat de besparing niet negenhonderd miljoen maar zeshonderd miljoen oplevert. Sterker nog, het is onduidelijk of de hele operatie netto minder gaat kosten. Door banenverlies van hulpverleners aan huis bijvoorbeeld. Maar vooral vanwege het verplaatsen van de zorg naar een ander loket. Het aantal mensen dat chronisch ziek, hulpbehoevend of gehandicapt is, neemt echt niet opeens af, tenzij ze massaal sterven. Aangezien de staatssecretaris voor de zomer plechtig beloofde dat deze groep niet minder hulp zal krijgen, maar anders geregeld, tikt het schrappen van negentig procent van de pgb’s niet aan.
Natuurlijk grijpen oppositiepartijen nu hun kans. Terugdraaien dat plan. Ze hebben groot gelijk. De constructie van het pgb zit goed in elkaar. Het nemen van de eigen verantwoordelijkheid voor de zorg die je nodig hebt is 'klantvriendelijk en resultaatgericht’. Het ligt in de lijn van het denken over de zelfredzame burger waar ons gezondheidszorgstelsel (volgens Euro Health Consumer Index nog altijd een van de beste ter wereld) in de afgelopen decennia op is ingericht. Dat systeem is duur. Maar we vinden ook dat de premies niet astronomisch mogen stijgen. Of zijn de burgers van de verzorgingsstaat te verwend geworden? Zijn er dan zoveel fraudeurs die voor het budget een flatscreen kopen of een zonvakantie boeken? Niemand kan de precieze getallen ophoesten. Maar iedereen kent wel een buurvrouw, vader of moeder die naar eer en geweten omgaat met het keuzemenu aan betaalde hulp in combinatie met mantelzorg. Ook dit kabinet wil die zelfstandigheid niet inruilen voor collectieve verpleeghuizen met onervaren uitzendkrachten.
Schrappen in het pgb is dus ongenuanceerd en ontbeert een goede rekensom over de langetermijneffecten. Dat betekent niet dat je niet kritisch moet kijken naar het pgb-systeem dat sinds de invoering in 1995 té succesvol is geworden. Je kunt bijvoorbeeld hulpmiddelen meer laten huren via de kruisvereniging. Niet iedereen heeft een scootmobiel nodig, de rollator kan best uit eigen zak betaald worden. En oplichters: opsporen en hard aanpakken. Zij mogen niet de aanleiding zijn om een heel systeem dan maar om zeep te helpen.
Dan heb je straks ook geen peperdure managers nodig, of coaches, troubleshooters, mediators, beleidsadviseurs, zorgconsulenten, projectleiders, you name it - de NCOD heeft ze allemaal paraat om 'het vertrouwen van de burger en de klant in de overheid te behouden’. Die types kunnen zieke mensen missen als kiespijn.