Dutchbat contra psycho-killer

‘TSJA, DAN KRIJG je toch zin om die rode baret op te zetten en te gaan killen’, aldus de piepjonge Nederlandse militair, op oefenkamp in smoorheet Zaragoza, daags na de val van Srebrenica tegenover een reporter van Nova. Enkele ogenblikken later zagen we een regiment van deze aspirant-blauwhelmen, in Spanje om klaargestoomd te worden voor een nieuw oorlogsbedrijf in voormalig Joegoslavie, resoluut over de rotsige heuvels rennen, toegeschreeuwd door een superieur die verklaarde dat zij nu dood zouden zijn als deze oefening werkelijkheid was. ‘Nu is het nog even moeilijk, maar over een paar weken zijn deze jongens gevechtsklaar’, sprak de overste manmoedig in de camera. Over alles hing niettemin bij voorbaat een donderwolk van vergeefsheid en mislukking.

Zonder nu direct te willen afgeven op de prestaties van ‘onze bikkels’ (Joris Voorhoeve) in de vuile oorlog van Bosnie, ze lijken in de verste verte niet geequipeerd om het op te nemen tegen de bijna bacchantisch-bloeddorstige Cetnik-kozakken van Radovan Karadzic en zijn generaal Ratko Mladic. Alleen al de desperate uitdrukking in de holle ogen van overste Karremans direct na de Servische verovering van Srebrenica, toen Mladic hem als ware hij een schooljongen bars toesprak over de door hem gevraagde bombardementen vanuit de lucht, sprak enige boekdelen over de ultieme radeloosheid in de Nederlandse VN-gelederen.
Waarnemers van de internationale pers verbaasden zich keer op keer over de eclatante onervarenheid van de Dutchbat-soldaten, die de indruk maakten van een troep verdwaalde padvinders. De verhalen bij wederkomst op de basis Soesterberg, afgelopen maandag, versterkten dat beeld. De uit de Bosnische hel teruggekeerde soldaten klaagden vooral over de kwaliteit van het door de Servische gastheren verstrekte eten (alleen maar patat en frikadellen!) en de totale indruk was die van een klas van een middelbare-scholengemeenschap na een hels verlopen excursie. De emoties liepen daarbij zo hoog op dat er zelfs geen tijd meer was voor de geplande toespraken van premier Kok en Voorhoeve. De toegesnelde ouders lieten de etiquette voor wat het was, liepen de hekjes omver en sloten hun verloren zonen en dochters in hun armen.
Generaal Couzy, in een grijs verleden bekend als ijverig publicist tegen Nederlandse deelname aan het militaire avontuur in ex-Joegoslavie, bleek zich te hebben omgeschoold tot psychosociaal begeleider. In de vele tv-interviews met hem ging het eigenlijk alleen nog maar om therapeutische opvang, begeleiding, syndroombestrijding, debriefing, et cetera, in het kader waarvan er onmiddellijk een spreekverbod werd opgelegd aan de Dutchbatters. De zo vaak gehoonde 'zachte sector’ van de jaren zeventig blijkt zich twee decennia later in legertenue te hebben gehesen.
ONDERTUSSEN STAPELEN de verwijten aan de Nederlandse VN'ers zich in hoog tempo op. De voormalige hoofdredacteur van Het Vrije Volk, Herman Wigbold, vergeleek het optreden van Dutchbat tijdens de evacuatie van Srebrenica afgelopen maandag in de Volkskrant met collaborerende Nederlandse politieagenten tijdens de jodendeportaties van de Tweede Wereldoorlog. Ook de Franse regering liet zich al smalend in die richting uit, de Nederlandse VN'ers beschuldigend van medewerking aan etnische zuiveringen in Bosnie. Tijdens de demonstratie van Bosniers afgelopen maandagavond op het Haagse Malieveld werden de Dutchbatters op de vele spandoeken beschuldigd van uiteenlopende vormen van angsthazerij.
In een ingezonden brief in de Volkskrant nam Voorhoeve het afgelopen dinsdag op voor Dutchbat. 'Ze hebben alles gedaan dat menselijkerwijs mogelijk was, en zelfs meer dan dat’, aldus de Defensie-minister in zijn opmerkelijke hartekreet. Voorhoeve wijst erop dat de VN-stelling in Srebrenica, toen nog bemand door Canadezen, al eerder onder extreem hoge druk van de Serviers stond, en dat de bereidheid van het kabinet Lubbers III om daar Nederlandse troepen te stationeren eerder werd ingegeven door humanitaire overwegingen dan door militair-opportune.
Vanaf het eerste moment raakten de Nederlandse troepen in hun zes maanden durende verblijf in Srebrenica verstrikt in de verwarring van de psychologische oorlogvoering zoals die in voormalig Joegoslavie met de grootst mogelijke kundigheid wordt bedreven. Zo werd de Nederlandse regering al eerder ernstig in het nauw gebracht door beschuldigingen als zouden Nederlandse soldaten met het werpen van snoepwaren kinderen het mijnenveld in hebben gestuurd. Voor de beschuldigingen werd geen grond gevonden, maar het was het eerste staaltje van langs propagandistische weg toegebrachte ontreddering waarin de Bosnisch-Servische leiders lijken te grossieren. Direct na de val van Srebrenica klaagde Joris Voorhoeve in het speciale thuiszorg-kamp te Soesterberg openlijk over de psychologische methoden die generaal Mladic hanteerde om overste Karremans van zijn stuk te brengen, voor zover dat nog nodig was.
IN DE WAT WILDER opererende compartimenten van de Amerikaanse pers wordt de 'psycho-oorlog’ zoals Karadzic en de zijnen die in Bosnie bedrijven - en die wordt gekenmerkt door onverhoedse terreur en het permanent inspelen op de zwakten van de tegenstander - inmiddels teruggevoerd op diens ervaringen als psychiater. Karadzic, grondlegger van de zogenaamde 'aanvalstherapie’, deskundige in de behandelingen van depressies en paranoia, zou zijn expertise op dat gebied te danken hebben aan vroegere Joegoslavische contacten met de Britse geheime dienst MI5 en het in Londen gevestigde Tavistock-instituut, gespecialiseerd in onderzoek naar massamanipulatie, hersenspoelmethoden, gedragsbeinvloeding, psychologische oorlogvoering en bestrijding van guerrilla-bewegingen. Het Britse ministerie van Defensie fungeerde samen met de Harvard-universiteit en diverse Amerikaanse bedrijven als belangrijkste geldschieter van het Tavistock-instituut. Als gevolg van de Britse banden met het Joegoslavie van Tito werd de Tavistock-expertise op dit terrein, zo is de theorie, geexporteerd naar de Balkan.
Radovan Karadzic, alias 'Dokter K.’, de Montenegrijnse boerenzoon die in de jaren zestig voor het eerst van zich deed horen via een reeks uiterst desolate verzen over hel en verdoemenis (verzen die verleden jaar nog werden bekroond met een Russische literatuurprijs vernoemd naar de al even romantisch-nationalistische scribent Michail Sjolochov), werd volgens dit scenario tijdens zijn studiejaren aan de New York Columbia Unviversiteit gedrild in de Tavistock-doctrines. Hetzelfde zou gelden voor Karadzic’ grote inspirator, de inmiddels overleden Jovan Raskovic, oprichter van de Servische Democratische Partij. Raskovic, een van Servie’s belangrijkste neuropsychiaters, placht de Kroaten collectief een 'castratiecomplex’ toe te dichten, terwijl de moslims in zijn ogen met 'rectale frustraties’ kampten. Hij was een van de ideologen in de aanvalsoorlog tegen Kroatie. Het Franse blad L'Expresse beschuldigde hem van 'psychiatrische perversiteiten’.
Karadzic hebben we inmiddels leren kennen als een man die nog immer gaarne op de psychoanalytische toer gaat. Serviers zijn in zijn ogen een 'oedipaal aangelegd volk geneigd tot zelfopoffering’. Het mag verbazingwekkend heten hoeveel zielknijpers zich inmiddels ophouden in de hoogste regionen van de Servische hofhouding. Dusan Kosovic, zijn rechterhand, vertaalde de werken van de belangrijkste westerse psychiaters in het Servokroatisch. Ook dr. Srickovic, verantwoordelijk voor de Servische oorlogspropaganda tegen Bosnie en Kroatie, is psychiater. Svetozar Stojanovic, adviseur van president Cosic van Klein-Joegoslavie, wordt ook al een Tavistock-achtergrond toegedicht. In Servie fungeert hij als de belangrijkste motor van de anti-moslim- en anti-Duitse propaganda, waarbij hij het dreigen met de vernietiging van de moslims niet schuwt. Der Spiegel omschreef hem bij een eerdere gelegenheid als een sleutelfiguur voor de ideologische rechtvaardiging van het Servische optreden, samen met de expert in de freudiaanse psychologie Mihajlo Markovic, ideoloog van de Socialistische Partij van Servie.
Dit team van zielknijpers op het oorlogspad schuwt geen enkele vorm van list en bedrog, al is het maar de vraag in hoeverre zij de kunst van de psychiatrie ook daadwerkelijk beheersen. Karadzic was voor de oorlog vooral bekend als psychisch begeleider van een voetbalclub in Sarajevo, als een soort Bosnische Ted Troost. De in Belgrado opererende analyticus Milos Vasic noemde hem 'een pathologische leugenaar en een psychopaat’. Karadzic’ onvermoeibare ijver om etnische verdeling te zaaien in Bosnie en zijn gewoonte om de brandy drinkende, varkensvlees etende en geminirokte Slavische moslims van Bosnie af te schilderen als levensgevaarlijke fundamentalisten, moet waarschijnlijk vooral worden geweten aan de ervaringen van Karadzic senior tijdens de Eerste Wereldoorlog, toen Montenegro het terrein van hevige gevechten tussen moslims en Serviers was. En zo wordt Ratko Mladic, het brein achter de bombardementen op Dubrovnik, de belegering van Sarajevo en de val van Srebrenica, gedreven door wraakgevoelens jegens de Kroaten, die zijn vader tijdens de Tweede Wereldoorlog hebben gedood.
OVER WAT KARADZIC en zijn handlangers voor de naaste toekomst in petto hebben, hoeven we weinig illusies te koesteren. Al verleden jaar ging hij uit van een intensivering van de Bosnische oorlog, zo verklaarde hij tegenover Der Spiegel: 'Als het wapenembargo wordt opgeheven, zullen we geen enkele resolutie van de VN-Veiligheidsraad meer respecteren. We zullen dan blauwhelmen als gijzelaar nemen, vliegtuigen afschieten en alle buitenlanders op ons territorium arresteren. We zullen werkelijk alles doen wat ons volk tot voordeel strekt, zonder enige beperking. We hebben wapens die we in deze oorlog nog helemaal niet hebben ingezet, we beschikken over militaire technieken die het Westen nog helemaal niet kent, bijvoorbeeld raketten die niet met infraroodstralen kunnen worden getraceerd.’
Bij een eventuele terugtocht van de VN-troepen en het doorbreken van het wapenembargo voor de Bosnische moslims, waarover momenteel druk wordt gespeculeerd, was Dokter K. ook duidelijk: 'Dan zullen de moslims verdwijnen, en zullen we Bosnie met de Kroaten gaan verdelen. Want die zijn in groter gevaar dan wij. De moslims zouden ze verslinden. En dat weten de Kroaten precies. Een Servisch-Kroatisch pact zou de ideale oplossing zijn.’
Gegeven zoveel gewetenloosheid is het niet verwonderlijk dat de roep om massale bombardementen op Servisch-Bosnische stellingen nu steeds vaker en schriller weerklinkt. Dat dat middel nog meer menselijk leed teweeg zou brengen dan de huidige kwaal, wordt in de emotie dan maar vergeten. Dergelijke oproepen drukken dan ook voornamelijk de westerse onmacht uit. Het grote probleem blijft dat Karadzic en de zijnen alleen met eigen middelen kunnen worden verslagen. Het zoeken blijft naar het VN-land dat zich daartoe wil verlagen.