Duvelstoejager

De PvdA wil misschien te veel interne democratie, de PVV heeft er maling aan. De PVV-stemmer zal het worst wezen.

Ex-pvv-Kamerlid Louis Bontes en pvda-partijvoorzitter Hans Spekman hebben iets gemeen. Dat mag vreemd klinken, maar het is zo. Zowel Bontes als Spekman wil de interne democratie binnen zijn partij vernieuwen. Bontes’ missie was echter op voorhand gedoemd te mislukken. De pvv van Wilders blijft een gesloten bastion. Spekman heeft de eerste vernieuwingsstappen daarentegen al gezet, juist naar meer betrokkenheid van kiezers bij zijn pvda.

Zie hier twee politieke partijen, pvda en pvv, in stemmenaantallen bij de laatste Kamerverkiezingen de tweede en derde partij van het land, maar met twee totaal tegengestelde bewegingen als het om de interne partijdemocratie gaat. De geslotenheid van de pvv heeft Wilders tot nu toe geen parten gespeeld. Zijn aanhang lijkt niet om openheid te malen. Partijvoorzitter Spekman denkt juist dat kiezers er meer bij betrekken goed is voor zijn partij, en voor de democratie als zodanig. Uiterste geslotenheid versus meer openheid, hoe kan het dat beide bewegingen naast elkaar bestaan?

Tot twee weken geleden had bijna niemand in Nederland ooit gehoord van de voormalige politiefunctionaris Louis Bontes. Pas toen bekend werd dat hij – uit onvrede – uit het fractiebestuur van de pvv was gestapt, kwam hij in het nieuws. Bontes is de zoveelste pvv’er die zich stukloopt op de interne gang van zaken in de partij van Geert Wilders. Hero Brinkman is zijn bekendste voorganger. Ook Brinkman wilde dat de pvv een partij met leden zou worden, met interne partijdemocratie en open discussies. Ook Brinkman liep zich stuk op Wilders en zijn twee trouwe handlangers, Martin Bosma en Fleur Agema. Die drie dulden zelfs geen discussie binnen de eigen fractie.

In dezelfde tijd dat het nieuws over Bontes naar buiten kwam, maakte de pvda in Zoetermeer trots bekend dat Taco Kuiper haar lijsttrekker zal zijn bij de gemeenteraadsverkiezingen in maart komend jaar. Het bijzondere aan Kuipers lijsttrekkerschap is dat hij niet alleen is gekozen door leden van de Zoetermeerse pvda-afdeling, maar dat ook niet-leden uit deze Zuid-Hollandse gemeente hun stem op hem konden uitbrengen. De pvda noemt deze ‘brede voorverkiezing’, waarmee in november ook in Groningen en Utrecht wordt geëxperimenteerd, ‘een feest voor de democratie’. Op de website van de partij zegt Spekman er trots op te zijn ‘dat deze vernieuwing bij ons vandaan komt’.

Door ook niet-leden mee te laten stemmen wil de pvda tegemoet komen aan de kritiek op politieke partijen dat ze lijden aan een gebrek aan legitimiteit. In vergelijking met enkele decennia terug zijn veel minder mensen lid van een partij, waardoor veel minder mensen de partijstandpunten bepalen en ook de kweekvijver voor politici steeds kleiner is geworden. Waar halen die politici het draagvlak voor hun ideeën en voor hun eigen optreden eigenlijk vandaan?

In Zoetermeer zou Kuipers draagvlak nu dus zijn vergroot. Op papier klopt dat. Er waren zelfs meer niet-leden die stemden dan leden. Maar als in een stad van iets meer dan 123.000 inwoners in totaal 318 mensen gaan stemmen bij een voorverkiezing – dat is een kwart procent van de inwoners – kun je dat dan een feest van de democratie noemen? Het lijkt een nogal pover resultaat. Je zou dan kunnen zeggen dat er bij de pvda sprake is van electoraal fundamentalisme, zoals de Belgische schrijver David Van Reybrouck dat noemt in zijn nieuwste boek Tegen verkiezingen. Burgers willen volgens hem meer dan één keer hun stem uitbrengen, ze willen ook echt inhoudelijk kunnen meepraten en meedenken over concrete problemen.

Maar misschien is denken dat er behoefte is aan meer directe betrokkenheid van veel burgers al een verkeerde inschatting. Misschien moeten we accepteren dat niet iedereen zit te wachten op meepraten en meestemmen en dat velen dit graag overlaten aan anderen.

Voor de pvv-achterban lijkt dat het geval. Wilders’ aanhang zit er niet op te wachten. Die voelt zich ook zo wel door hem vertegenwoordigd. Hoe vaak is al niet door pvv-stemmers gezegd: Wilders zegt tenminste wat ik denk. Wilders vertolkt hun boosheid, ze zijn boos op buitenlanders, op moslims, op Europa, op de euro, op linkse grachtengordeltypes, op politici. Maar zien ze Wilders ook als de man die hun problemen zal oplossen?

pvda-leider Diederik Samsom vertelde onlangs dat een vrouwelijke pvv-stemmer op straat die vraag tegenover hem met een nee had beantwoord. De oplossingen verwachtte ze van hem, Samsom. Dat lijkt vreemd: op iemand stemmen van wie je verder niks verwacht en alles verwachten van iemand op wie je niet stemt. Maar misschien is het wel de logica van deze vrouw die veel verklaart. De pvv-stemmers zien Wilders vooral als duvelstoejager, het zijn de andere politieke partijen die de klus daadwerkelijk moeten klaren.

Voor een duvelstoejager gelden blijkbaar andere regels dan voor de andere politieke partijen. Interne partijdemocratie, open discussies, inzicht in de partijfinanciën, een enigszins consistente partijlijn, haalbare ideeën? Daar gaat het helemaal niet om bij de pvv-aanhang. Daarom kunnen Wilders en zijn pvv zo gesloten zijn en worden ze daar niet op afgerekend.

Andere partijen, met andere achterbannen, zouden er niet mee wegkomen. Ik mag dan vraagtekens zetten bij de brede voorverkiezing van de pvda en me afvragen of dat leidt tot meer betrokkenheid en of het daarom gaat als mensen zich afkeren van de politiek, maar de partijvorm van de pvv is het laatste waar ik voor zou willen pleiten. Politieke partijen zonder interne controlemechanismes, inspraak en tegenspraak, dat lijkt mij een voorbode van een politiek en daarmee van politici die zich ook buiten de partij niks laten gezeggen door anderen. Dat zou een gevaar zijn voor de democratie. Dan liever de zoektocht van Spekman naar een feest voor de democratie.