Opera Forward Festival

Dwarse lessen van Machiavelli

‘Het doel van oorlog is oorlog.’ Twee gezworen tegenstanders zingen ’t gezamenlijk in de kersverse opera The New Prince van Mohammed Fairouz. Het zijn Dick Cheney, ooit vice-president van Amerika onder Bush jr., en Osama bin Laden, toen zijn grootste vijand; ze zingen het bijna alsof het een nieuw Amerikaans volkslied is.

In deze opera is Niccolò Machiavelli uit de Renaissance teruggekomen op aarde om vijfhonderd jaar na het uitkomen van zijn hoofdwerk Il Principe met hulp van zijn evenknie ex-minister Henry Kissinger een nieuwe druk van zijn beruchte boek voor te bereiden. Cheney en Bin Laden worden als afschrikwekkende voorbeelden vertoond aan president Wu Virtu, die in 2032 wankelmoedig heerst over het land Amerasiopia (een combinatie van Amerika, China en Europa). In de ogen van Machiavelli zijn ze allemaal even fout met hun verderfelijke idealisme. Het gaat immers niet om idealen maar om macht.

Het was een idee van regisseur Lotte de Beer om Machiavelli naar deze tijd te halen en de Arabisch-Amerikaanse componist Mohammed Fairouz (1985) vroeg de Amerikaanse journalist en romanschrijver David Ignatius (1950) om een libretto. Daarin waarschuwt Machiavelli voor alles wat op revolutie lijkt, met als voorbeeld de revolutie op het Tahrirplein in Egypte. Verder moeten volgens hem de vorsten hun verlangens beheersen of in elk geval doen alsof, niet zoals de schuinsmarcheerders Alexander Hamilton en Bill Clinton, die daardoor zoveel verwarring veroorzaakten. Machiavelli heeft meer waardering voor Hillary Clinton die ijskoud doet alsof het haar niets kon schelen. Ook van een botsing van beschavingen moet Machiavelli niets hebben. Prins Saoed al-Faisal, een persoonlijke correspondentievriend van Fairouz, zingt hier wijze woorden: beschavingen moeten niet concurreren maar samenwerken.

Deze opera is een overweldigende ervaring. Niet dat ik het ook maar enigszins met de inhoud eens ben, maar het wordt met enorme schwung gebracht. De eclectische, maar duidelijk in het minimalisme wortelende muziek wordt majestueus gespeeld door het Residentie Orkest onder dirigent Steven Sloane. De Beer weet de chaotische handeling te kanaliseren en menigtes zangers, koorleden, dansers en figuranten beheerst over het toneel te leiden. Er wordt prachtig gezongen, voorop de bariton Joshua Hopkins als een Machiavelli die door alles heen naar eerlijkheid blijft zoeken tot hij ten tweeden male in ongenade valt.

The New Prince was het hoogtepunt in het tweede Opera Forward Festival van De Nationale Opera, dat opende met een volstrekt tegendraadse Wozzeck van Alban Berg. Het verhaal over de verschoppeling Wozzeck werd door de Poolse regisseur Krzysztof Warlikowski bekeken vanuit diens zoontje en van zijn maatschappelijke betekenis ontdaan door stijldansende kinderen centraal te stellen. Dat leverde wel prachtige beelden op. Daartegenover een politieke, maar wat schematische nieuwe opera van Calliope Tsoupaki, Fortress Europe, geregisseerd door Floris Visser, waarin een politicus Frans (Erik Slik) verscheurd wordt tussen zijn hooghartige moeder Europa (Rosemary Joshua) en een arme vluchteling (Yavuz Arman Isleker). De grens van Europa bestaat uit slechts één hoge, hagelwitte deur op een eilandje. De vluchteling verliest. Zodat wij achter die deur onze witte wijn kunnen blijven drinken.


The New Prince, t/m 31 maart in de Stadsschouwburg, Amsterdam