E-mail-dictatuur

Net nu Nederland definitief in de ban dreigt te raken van Amerikaanse recepten voor een elektronische snelweg en de cyberdemocracy, is Washington hard op weg om de multimediale kluts kwijt te raken, zo bericht Time Magazine. Washington is ‘too plugged in for its own good’: politici zijn op de hoogte van alle opiniepeilingen, volgen alle radio- en tv-talkshows, ontvangen vierentwintig uur per dag fax- en e-mail en nemen hun draagbare telefoons zelfs mee onder de deken om voeling te kunnen houden met hun achterban - wie dat ook moge zijn. En dat wordt steeds onduidelijker, want campagnes voor of tegen bepaalde wetsvoorstellen worden vaak georkestreerd door elektronische lobbyisten en marketingbureaus, zodat de ontvangers het belang noch de draagwijdte ervan kunnen beoordelen. Het bureau Bonner & Associates, dat zijn diensten verkoopt aan de hoogste bieder, kan per nacht maar liefst 10.000 faxberichten verzenden.

Het resultaat is demosclerose: democratische kanalen raken letterlijk verstopt met overbodige berichten, terwijl tendentieuze voorstellen zichzelf versterken en net zo lang rondzingen tot ze kracht van wet hebben gekregen. De zogeheten three strikes and you’re out-bepaling is het eerste voorbeeld van zo'n virtual law in het strafrecht. Deze aan het honkbal ontleende bepaling, die inhoudt dat een misdadiger na het plegen van drie gewelddelicten voorgoed achter de tralies verdwijnt, werd bedacht kort na de moord op een achttienjarig meisje in Californie. Een radiopresentator die de vader van het meisje persoonlijk kende, opperde het idee bij herhaling in zijn praatprogramma. Vanuit Californie verspreidde het zich per e-mail naar de oostkust, waarna het in heel Amerika druk werd besproken in radio- en tv-programma’s. Via fax, e-mail en telefonische enquetes belandde het tenslotte als min of meer afgerond wetsvoorstel in Washington, waar president Clinton het onmiddellijk overnam - hij kan tegenwoordig elk succesje gebruiken - en het door het Congres loodste.
‘Hoe zou de wet hebben geluid als het honkbalreglement elke speler vijf slagpogingen toestond?’ vraagt Time spottend. Zelfs de conservatieve congresleden, die het voorstel met het oog op hun virtueel juichende achterban wel moesten ondersteunen, zijn er binnenskamers niet over te spreken. De bepaling is even ineffectief als de doodstraf, en verder is het regelrechte geldverspilling om meestal oudere recidivisten, die waarschijnlijk weinig kwaad meer kunnen, op staatskosten levenslang gevangen te zetten.
Op den duur zal zo'n soort cyberdemocracy de democratische beginselen volledig verdringen, zo menen vele kritische informatici en politicologen. De elektronische snelweg zal wijd open liggen voor bedrijven en draagkrachtige particulieren, maar de doorsnee burger komt er bekaaid af. De eerste ervaring met het digitaal beschikbaar stellen van overheidsinformatie was typerend: het maandelijkse overzicht van de liquiditeit van alle Amerikaanse banken dat de burger tot voor kort gratis kon aanvragen bij het ministerie van Financien, is tegenwoordig elektronisch verkrijgbaar, nu voor duizend dollar.
Intussen raken de volksvertegenwoordigers helemaal verstrikt in hun elektronische netwerken en worden ze gedwongen tot impulsieve uitspraken en voorstellen om hun achterban onmiddellijk te bevredigen. Nu reeds worden alle commissievergaderingen op Capitol Hill constant gadegeslagen door lobbyisten met draagbare telefoons, die onmiddellijk alarm slaan als de beraadslaging een hun geldschieters onwelgevallige wending neemt. De neiging tot confectiewetgeving die in het Huis altijd al overheerste - de afgevaardigden worden om de twee jaar gekozen en moeten dus voortdurend de belangen van hun achterban in het oog houden - zal ook de Senaat in zijn ban krijgen. Er dreigt een elektronische dictatuur van pressiegroepen en instantmeerderheden, die voorbijgaat aan de noodzakelijke belangenafweging waarvoor het Congres in de wereld is geroepen, en vooral aan de elementaire belangen van minderheden die onvoldoende virtual pressure kunnen mobiliseren.