Echte kameraden

Antiparlementair zouden ze zijn, populistisch en altijd tegen. Zeggen hun collega’s in de Kamer. Gewoon de kift, vinden SP'ers Jan Marijnissen en Remi Poppe. Want wie bepaalt er nu eigenlijk het parlementaire debat? ‘Dat Duivesteijn zich zo met de volkshuisvesting kan profileren, komt doordat wij er steeds op hameren.’
LES EXTREMES se touchent. Een vermoeid voortsloffende Frits Bolkestein slaat de kwiek door de Haagse wandelgangen stappende Jan Marijnissen amicaal op de schouder: ‘Zo jongen, hoe gaat het?’

Zijn de SP-kamerleden Jan Marijnissen (43) en Remi Poppe (57) inmiddels toch ‘ingekapseld’ in het Haagse, waarvoor ze bij hun aantreden zo beducht waren? O nee! roepen zij zelf. Nee, zeggen ook collegakamerleden. 'Ze spreken in de Kamer altijd van wij en zij - alsof ze er niet bijhoren’, zegt Leoni Sipkes van GroenLinks; 'Wij horen bij de mensen in het land, is hun houding. Ze stellen zich heel antiparlementair op.’
De Kamer moet wel eens diep zuchten om de radicale tweemansfractie. CDA-kamerlid Biesheuvel: 'Ze hameren steeds op hetzelfde aambeeld, ook als hun favoriete onderwerp, de hoogte van de huren, helemaal niet centraal staat. Dat wordt in het debat soms als erg makkelijk ervaren. Ik heb eens tegen Marijnissen gezegd: Je moet oppassen dat je partij niet groter wordt, want dan kun je niet meer overal tegen zijn.’
Waarom is de SP altijd overal tegen?
Jan Marijnissen kijkt verstoord. 'Kamerleden die suggereren dat de SP op de automatische piloot tegenstemt, zijn slecht geinformeerd en doen aan vergaande versimpeling. Wij stemmen in negentig procent van de gevallen voor. Het is nooit onze bedoeling geweest hier met tomaten te gaan gooien; we willen alleen het oppositionele geluid terugbrengen in de Kamer. Want we zijn wel heel erg tegen het paarse beleid.’
Ze zijn voor rechtvaardigheid, eerlijk delen, solidariteit ('samenleven doe je samen’); meer overheid en minder markt, want de markt is niet democratisch. Ze spreken over compassie en mensen moed geven. Niet door 'op een gratuite manier te koketteren met linkse opvattingen’, maar door de mensen echt te helpen, de wijken in te gaan, de bedrijven langs, aldus Poppe. 'Beatrix heeft in de troonrede eindelijk erkend dat er armoede is in Nederland’, zegt de kleine, gedreven man uit Vlaardingen. 'En dat terwijl de economie beter draait dan ooit. Dat is toch wel een teken dat het volkomen verkeerd gaat in de samenleving. Als je bedenkt wat we allemaal kunnen op technisch vlak, dan is het toch te gek dat er niet voor iedereen een fatsoenlijk leven is weggelegd! Wat wij doen is de mensen een stuk gereedschap geven om daartegen in opstand te komen.’
EN DAT TREKT allemaal zielige mensen aan die denken: Ha, aan dat gereedschap ga ik mij vastklampen. Jullie worden weleens een partij van losers genoemd.
Poppe: 'Ja, of een werklozenpartij. Maar er komen steeds meer intellectuelen bij de SP en mensen met een goede baan die zich zorgen maken over de tweedeling in de samenleving, de criminaliteit, de verloedering in de steden. Wij proberen daar tenminste echt iets aan te doen.’
Marijnissen: 'De meeste beroepspolitici hebben het gevoel dat ze tot een geprivilegieerde kaste behoren die voor vier jaar een mandaat heeft om voor de bevolking te beslissen wat goed voor ze is. De mensen worden letterlijk en figuurlijk stom gehouden. En geen enkele partij biedt nog een wenkend perspectief. Het is alleen maar pappen en nathouden in een iets meer progressieve of iets meer conservatieve richting, maar verder wordt het dictaat van de markt door iedereen aanvaard. Zelfs belangenorganisaties beginnen er tegenwoordig mee concessies te doen. Nooit zegt iemand nog klip en klaar: zo denken wij erover, zo willen wij dat het gebeurt. Als je op voorhand de tegenstellingen gaat afzwakken, word je een speelbal van de gebeurtenissen. Je moet eerst scherp je eigen analyse neerzetten; compromissen sluiten doe je aan het eind van het proces. Ik zeg dus: rot op, we moeten die collectieve thuiszorg overeind houden. Dat is een kwestie van concrete solidariteit.’
Poppe: 'Het is hier allemaal korte-termijnwerk, puntjes halen. Het gaat in Den Haag om het spel, maar wij vinden de knikkers veel belangrijker.’
Marijnissen: 'Politici maken geen analyses meer, die verliezen elke samenhang uit het oog omdat ze dat beter uitkomt. Het is allemaal opportunisme en waan van de dag.’
Maar dat wordt jullie nu juist verweten: mee te waaien met de waan van de dag met al die korte-termijnacties.
Marijnissen: 'Wij combineren dat. We hebben ook een heel nadrukkelijke visie met consistente bezwaren tegen het neoliberalisme en het marktfundamentalisme. Maar onze inspiratiebron blijft de dagelijkse werkelijkheid. En ik stoor me mateloos aan het fatalisme dat veel mensen over die werkelijkheid hebben. Alsof de werkloosheid ons zomaar overkomt.’
DE PAARSE COALITIE is een godsgeschenk voor een 'tegenpartij’ als de SP. Poppe en Marijnissen vinden het heerlijk om te fulmineren tegen de 'neoliberalen’. Want deze regering heeft toch geen enkel adequaat antwoord op het 'groeiende armoedeprobleem’ in Nederland, op de 'sociaal-economische gezondheidsverschillen’ ('het feit dat mensen in arme wijken vijf jaar eerder sterven dan in rijke wijken’), of op de 'groeiende criminaliteit in ons land’? De sociale zekerheid wordt afgebroken onder paars en met de sociale huisvesting loopt het 'totaal uit de klauwen’.
Poppe: 'Sinds de sociale verhuurders marktgericht moesten gaan werken, zijn de huren de pan uitgerezen - de huurders zijn massaal aan het verzuipen.’
Van de flexibilisering van de arbeid moet de SP niets hebben; dat leidt tot het ontstaan van 'nieuwe slaven’ die opgeroepen worden als het 'de baas’ uitkomt. 'Marktfundamentalisme’ noemen ze de neoliberale verering van de markt. 'Maar’, zegt Marijnissen, 'ik ben ervan overtuigd dat de zegetocht van de markt al weer op zijn eind loopt. Ik heb daar nog geen harde bewijzen voor, maar zo langzamerhand begint door te dringen dat het neoliberalisme leidt tot inkomensverschillen, afbraak van de sociale zekerheid: een tweedeling naar Amerikaans voorbeeld die een meerderheid in de Kamer toch nog steeds niet wil.’
Poppe knikt: 'De kruik gaat net zolang te water tot-ie barst.’
De SP, zo zeggen haar vertegenwoordigers, is de enige partij die nog een echte ideologie heeft, die nog gelooft dat de status quo niet het best haalbare is en die optimisme en geloof in de maakbaarheid van de toekomst uitdraagt. Marijnissen: 'Daarin ligt de aantrekkingskracht van de SP.’ Niet dat hij het altijd makkelijk vindt om constant tegen de stroom op te roeien: 'Het is vaak veel verleidelijker om je conformistisch op te stellen dan elke keer langs de rand te opereren.’
MET ARGUSOGEN volgen de andere partijen dat non-conformisme. Verschillende bronnen in Den Haag klagen over de vele netwerken die de SP onderhoudt, de lijntjes met ambtenaren die informatie zouden verschaffen waarmee de partij 'ondermijnend’ te werk zou gaan. Zo wordt Marijnissen verdacht van een hoofdrol in het CTSV-lek van november vorig jaar.
Heeft de SP zoveel netwerken?
Marijnissen: 'Ja, natuurlijk! Dat is toch legitiem. Tenminste: als het een hoger doel dient, zoals de waarheid boven tafel te krijgen. Niet om mensen onnodig te beschadigen. En voor dat lekken van ambtenaren hoef je geen moeite te doen. Die komen uit frustratie vanzelf naar ons toe. Deze week heb ik alweer twee tips over wantoestanden gekregen waarmee ik binnenkort naar buiten kom.’
Ondanks hun jarenlange ervaring als gemeenteraadsleden in Oss en Vlaardingen, was het in het parlement hevig wennen voor de twee SP'ers. Poppe: 'In het begin dacht ik: pas op je tellen, Poppe, je hebt alleen maar lagere school en nu sta je hier voor een zaal vol professoren, doctorandus sen, ingenieurs. Die gasten weten van wanten. Eigenlijk voel ik me hier nog steeds niet thuis.’
Marijnissen: 'Ik vergelijk hem wel eens met een Nigeriaan op de Noordpool.’
Poppe: 'Het zijn hier net mensen hoor, maar ik wil geen zwaan-kleef-aan worden. Dat gevaar dreigt voortdurend, maar wij willen juist de maskers afrukken, het opportunisme blootleggen.’
Van echte invloed en successen in de Kamer is nog niet veel te merken.
'Wel degelijk’, repliceert Marijnissen. 'We hebben meer invloed dan zo'n kleine fractie doet vermoeden. Adri Duivesteijn kan zich prima profileren op de volkshuisvesting, maar al die aandacht komt vooral doordat wij er steeds op hameren.’
Duivesteijn ontkent dat ten stelligste.
Het is even stil. Dan zegt Marijnissen: 'Als ik wil kan ik elke week drie moties indienen die worden aangenomen, maar daar is het ons niet in de eerste plaats om te doen.’
Waar is het jullie dan we`l om te doen?
Poppe: 'Het gaat erom dat er nog een partij is die zegt waar het op staat, namelijk dat het anders moet.’
Marijnissen, in een opwelling: 'We moeten maar eens een lijstje maken met dingen die hier door ons toedoen zijn veranderd.’ Hij stoot zijn kameraad enthousiast aan.
Veel mensen vragen zich af wat de SP nu eigenlijk wil. Almaar groter worden, meebesturen, een revolutie misschien?
Poppe: 'Natuurlijk willen wij een andere samenleving - dat is dus een omwenteling.’
Marijnissen: 'Ik denk dat er zeker een omwenteling nodig is in het denken en in de machtsverhoudingen. Maar eerst en vooral willen we groeien. Met als doel de onvrede onder de mensen manifest te maken en die aan te wenden om dingen te veranderen; in de eerste plaats om de economie onder democratische controle te brengen.’
VOORALSNOG vervult de SP vooral een horzelfunctie in de Kamer. De SP'ers maken graag gebruik van de interruptiemicrofoon, van moties. 'Wij provoceren graag’, zegt Marijnissen. 'Provoceren is twijfel teweeg brengen. Als ik zo'n Linschoten zie met al zijn zekerheden… Die praat over de sociale zekerheid op een manier waar het gebrek aan affiniteit van afdruipt. Die man is alleen maar bezig met het macro-economische effect. Dan krijg ik echt zin om die zekerheden van hem door te prikken. Natuurlijk vooral in de hoop dat ik nog iets kan bereiken voor de mensen om wie het draait.’
Waarom zit de horzel SP de Partij van de Arbeid zo vaak op de huid?
Poppe: 'De PvdA probeert vaak aan de haal te gaan met het socialistische gedachtengoed, uit opportunistische overwegingen. Dan roept Duijvestein allemaal mooie dingen waar ik het volledig mee eens ben, maar als puntje bij paaltje komt trekt-ie zijn keutel in. We hebben niet de pik op PvdA'ers, maar we proberen ze aan hun woord te houden.’
En de Dagvan de Arbeid, hebben jullie daar wat mee? Marijnissen noemde de 1 mei-viering ooit 'allemaal links fetisjisme’.
Marijnissen: 'Ja, dat is toch alleen maar een rituele dans!’
Heeft de Socialistische Partij dan nooit de Internationale gezongen?
Poppe: 'In het begin wel. Maar je moet niet te veel met oude symbolen werken. Hoewel je dit zo langzamerhand wel nieuw leven zou kunnen inblazen in de strijd tegen de flexibilisering en de 24-uurseconomie. We moeten eigenlijk die oude strijd voor de achturige werkdag opnieuw gaan voeren. Je moet hier zo langzamerhand drie bazen hebben, wil je het dak boven je hoofd nog kunnen betalen. De echte banen verdwijnen en daar krijgen we Melkertbanen voor terug, waar mensen niet eens een fatsoenlijk loon voor krijgen.’
Volgende maand is jullie zesde partijcongres, met als motto: SP, de eerste weg links. Hoe links is de SP?
Marijnissen: 'Ik vind het woord links eigenlijk totaal onbruikbaar. Onder de paraplu van links is in de jaren zeventig en tachtig veel gedachtengoed ontwikkeld dat bepaald niet het onze is.’
Soms nemen jullie zelfs regelrecht conservatieve standpunten in. Jullie ideeen over migranten worden vaak als rechts betiteld. Waarom moeten jongeren uit de Antillen ontmoedigd worden hiernaar toe te komen?
Marijnissen: 'Uiteindelijk vindt iedereen in de Kamer dat. Bolkestein heeft de credits gekregen dat hij het minderhedenvraagstuk op tafel heeft gelegd. Bullshit. Wij deden dat tien jaar geleden al, en niet zoals hij met een dubbele agenda.’
In 1983 is iedereen over de SP heengevallen vanwege de nota 'Gastarbeid en kapitaal’. Jullie hebben daar nooit afstand van genomen.
Marijnissen (kwaaiig): 'Dat vind ik ook niet nodig.’
Daarin stond dat iedere gastarbeider die wilde remigreren, 75.000 gulden moest krijgen.
Marijnissen: 'Ja natuurlijk, wilde je ze met lege handen terugsturen?’
Nee, helemaal niet terugsturen.
Marijnissen: 'Maar sommigen willen te rug! Zeker in die tijd. Ze wilden graag terug, maar konden het niet betalen.’
Poppe: 'Ze werden door alle hoge lasten een economische gevangene van dit land.’
Marijnissen: 'Door criticasters werd het als een oprotpremie bestempeld, en wij werden op een heel tendentieuze manier in extreem-rechtse hoek geplaatst. Maar ik sta er nog steeds achter, sterker nog; onze standpunten worden nu door vrijwel iedereen onderschreven.’
Toch hebben jullie dat stempel nog altijd, ook hier in de Kamer.
Marijnissen: 'Nou, dat kun je dan alleen maar uit de hoek van GroenLinks hebben gehoord, of van een andere nitwit. Er is nog nooit iemand in de Kamer geweest die ook maar een opmerking tegen ons in die richting heeft durven maken.’ Volgt een verdediging van de SP-voorstellen over het spreiden van allochtonen, dat als doel heeft 'te zorgen dat er geen segregatie ontstaat’. Marijnissen: 'Al die hypocrieten die dat dubieus vinden van de SP, kijken de andere kant uit wanneer er getto’s en zwarte scholen ontstaan.’ Waarop de twee socialisten hartstochtelijk verhalen over de tijd dat ze nog samenwerkten met hun Turkse collega’s, 'toen al die zogenaamde progressieven nog niet naar buitenlanders omkeken’. 'Wij leerden ze de eerste woordjes Nederlands en beschermden ze tegen de willekeur van de baas op de werkvloer.’
VOORAL MARIJNISSEN raakt niet uitgesproken over de integere ideeen van zijn partij over migratie en integratie, en over de 'kras op zijn ziel’ die hij overhield aan al het onbegrip. De partij- en fractievoorzitter domineert het hele gesprek. Poppe komt er slechts aan te pas als Marijnissen even het vertrek verlaat of een volle mond heeft. 'Jan Marijnissen’, zo typeert een partijgenoot hem, 'is de Rob Out van de SP. Een bevlogen man met soms de neiging om over anderen heen te walsen. Hij schiet snel uit zijn slof, is een echte genius by impulse.’
Wat ons brengt bij de kritiek op de partijdemocratie. 'De laatste jaren’, schrijft de politicoloog Van der Steen, 'is bij de SP in democratisch opzicht het nodige ten goede veranderd. Nog altijd zijn echter vraagtekens te plaatsen bij bepaalde aspecten: de top die wel erg invloedrijk lijkt, de afkeer van intern debat en van dissidente geluiden, de beperkte openheid en de slechts spaarzaam georganiseerde congressen.’
'Dat-ie politicoloog is, zegt mij helemaal niets’, is Marijnissens reactie. 'Dat soort opmerkingen is gewoon de kift.’ 'Ja’, knikt Poppe, 'allemaal kinnesinne.’
Maar daarmee is het nog niet inhoudelijk weerlegd.
Poppe: 'Maar ik hoor die kritiek al heel lang en die is ook niet inhoudelijk onderbouwd. Het bestuur wordt democratisch gekozen en is iedere dag afzetbaar. Over alles wat in de SP gebeurt wordt verantwoording afgelegd aan de leden.’
Marijnissen: 'Ik zou niet weten wat er geheim is in de SP. Dat is net zo onzinnig als zeggen dat de SP altijd tegenstemt.’ En hij begint omstandig uit te leggen hoe de partij is georganiseerd, om te eindigen met de conclusie dat de SP 'de meest democratische partij van Nederland’ is.
Maar de partijraad is niet openbaar.’
Marijnissen: 'Dat is nog slechts een kwestie van tijd.’
Het is allemaal ballast uit het verleden die de SP parten speelt. De partij kan de oude stereotyperingen maar moeilijk kwijtraken. Ze waren immers lange tijd maoisten, marxisten, cryptocommunisten, revolutionairen, een enge sekte….
Wordt het misschien niet tijd voor een naamsverandering?
Marijnissen: 'Ja, eigenlijk wel. Het woord socialisme is zo vaak misbruikt in de geschiedenis. Aan de andere kant ben ik wel aan die naam gehecht, omdat je ermee provoceert. En what’s in a name? Beoordeel de SP maar op haar daden.’