Kunst

Echter dan echt

KUNST Erik van Lieshout

This Can’t Go On (Stay with Me) in Museum Boijmans Van Beuningen geeft een overzicht van het werk dat beroepschaoot Erik van Lieshout in de afgelopen zes jaar produceerde. De tentoonstelling brengt Van Lieshouts schilderijen, tekeningen en videowerken samen en geeft een centrale plaats aan zijn laatste project, de video-installatie Rock. Het geheel levert niet alleen een kakofonie van geluid van stemmen en muziek op, maar ook flink wat visueel geweld.

In de centrale ruimte staan uitgeleefde auto’s opgesteld met de neuzen gericht naar een scherm waarop de film Rock wordt getoond. Achter in de zaal bevindt zich een soort extreem grote rijstpapieren lamp, waarin ook weer een videoscherm hangt. Rondom zijn hardboard garages gebouwd die plaats bieden aan andere video-installaties en aan een keur van tekeningen.

Het overzicht maakt vooral duidelijk dat het werk van Van Lieshout dichtbij actuele maatschappelijke ontwikkelingen staat. Zo gaat Van Lieshout in de video Respect in debat met Rotterdamse randjongeren en speelt hij in Rock de luis in de pels op feestjes van nieuwe rijken. En hij maakte in 2002 een dagboek met tekeningen over de overspannen reacties op de moord op Pim Fortuyn. Hij stelt, bijna op Frans Bromet-achtige wijze, lastige vragen aan oude dametjes die Hitlers amoraliteit bagatelliseren (in Awakenings) en rijdt onbevreesd door Duitsland om fascistische jongeren te ontmoeten (in Rotterdam-Rostock).

Opvallend genoeg – en hier toont zich de kunstenaar als producent van de aller-individueelste expressie van de aller-individueelste emotie – is in al zijn werken uiteindelijk niet een van de gefilmden, maar Van Lieshout zelf de held. Rock is in dit opzicht veelzeggend: het is een egodocument dat werkelijk bol staat van Van Lieshouts emoties. Van Lieshout vertrouwt de camera toe hoe hij vroeger door zijn ouders hardhandig werd geslagen. Terwijl hij een ogenschijnlijk uit de jaren zeventig stammend kookstel afsopt voegt hij daaraan toe dat hij in zijn leven misschien ook wel iets te veel gewelddadige porno heeft bekeken. En in de vele huilbuien waarin hij zich uitleeft tijdens telefoongesprekken met zijn moeder komen de woorden ‘pijn van vroeger’ en ‘therapeut’ verdacht vaak voor.

Tegelijkertijd maakt geen enkel werk van Van Lieshout duidelijk of hij als een zorgvuldig geconstrueerd personage optreedt, of gewoon lekker helemaal zichzelf is. Dat Pim Fortuyn zo uitvoerig door Van Lieshout is geportretteerd, is veelzeggend, want ook Fortuyn was een man die bij uitstek op de dunne scheidslijn tussen imago en authenticiteit balanceerde. Het is allemaal echter dan echt, en roept daardoor de vraag op of het stiekem niet toch nep is.

Erik van Lieshout: This Can’t Go On (Stay with Me). Museum Boijmans Van Beuningen, Rotterdam, tot en met 4 februari.

www.boijmans.rotterdam.nl