Echter dan werkelijk televisie

De persviewing van VPRO’s TopMan vond plaats op Beursplein 5. Uitgelezen kans die nooit betreden burcht binnen te dringen. De entree was al een gebeurtenis: toelating slechts voor wie op de lijst stond. Legitimatie werd helaas niet gevraagd, waar tegenover stond dat we slechts in plukjes, want onder begeleiding van een buitengewoon strenge, licht overspannen bewakingsjongedame, door de doolhof werden gevoerd. Taarten voor Zalm hebben dus wel degelijk effect.

Hoogtepunt op de heenweg was het bovenaanzicht van de beursvloer zelve, vol jonge mannen in verrassend casual outfit die zich onder luid geschreeuw in groepen verdrongen terwijl boven hen batterijen monitoren de tussenstanden van deze wereldcompetitie aangaven. Honderden keren zie je dat op tv, maar de eerste heuse aanblik doet vooral onwerkelijk aan, alsof je naar film kijkt. Hetzelfde effect dat een bezoek aan Ajax in de Arena opleverde: televisiewedstrijden zijn echter. Bij het viewingzaaltje herhaalde de verwarring zich. Daar stonden de makers ter verwelkoming bij de ingang. Nan Rosens en Sanne van der Noort nooit eerder gezien en dus geen centje pijn: een meissie en een jongen. Maar de andere twee, Empee Holwerda en Klaas Schippers, voelden voorheen in Waskracht politici aan de tand in de rubriek ‘Geen commentaar’. En dus lijken zij, hun gezichten door tele-verschijning tot ikonen geworden, niet echt. Een effect dat versterkt wordt door stijl en pose. Strak in ’t pak, bestudeerde haardos en tijdens werk in uitvoering af en toe een ironisch lachje uitwisselend waarmee ze hun object buitensluiten. Het is de modernste variant van de oeroude VPRO-afzeiktraditie. Zo sterk het gevoel dat dit arrogante duo met alles speelt dat hen voor de voeten komt dat ik nauwelijks kan geloven in de ernst van hun antwoorden op vragen over TopMan, door omroepjournalisten gesteld: ook een persviewing is toneel. Toch waren die antwoorden serieus en hebben zij getracht opzienbarende televisie te maken. Dat is, helaas maar te voorspellen, niet gelukt. Opzienbarend is vooral dát TopMan tot stand is gekomen; dát tien ondernemers-titanen bereid bleken het viertal toe te laten; en in mindere mate dát de VPRO die groep wil portretteren. In mindere mate omdat de geest van de jaren zestig en zeventig in zijn fles terug is en de alternatieven voor kapitalisme failliet blijken; van lachwekkend naïef tot bruut onderdrukkend. Bovendien, ook wantrouwen jegens het mammoetbedrijf hoeft journalistieke benadering ervan niet uit te sluiten. In tegendeel. Wat levert TopMan op? De heren worden gevolgd op werkplekken en op reis, waarbij buiten beeld zakelijke vragen worden gesteld over het wat, waarom en hoe. Daarnaast gaan Holwerda en Schippers met ze terug naar een belangrijke lokatie uit hun verleden. 'Hier worden voor eens en altijd loopbaan, drijfveren en managementstijl ontrafeld’, luidt de perstekst. Wat natuurlijk ironie is. Maar dubieuze ironie omdat die pretentie van ontrafeling er tegelijk wel is. We leren sterke mannen kennen zoals we die vaker op de buis zien. Wat hen zo uitzonderlijk maakt wordt eigenlijk niet duidelijk. Daar moet 'uitstraling’ deel van uitmaken, maar precies dat 'onzegbare’ weten camera’s zelden te vatten. Komt bij dat de jongelui iets te tevreden met zichzelve zijn: omdat ze de man zo ver hebben gekregen; omdat ze eigen vragen soms interessanter lijken te vinden dan de antwoorden. Privéleven was taboe. Evenals het gebied van vergadering, onderhandeling en beslissing - oftewel het gebied waarop de TopMan zich onderscheidt van de SubtopMan en alles daaronder. Het is als een programma waarin topsporters worden gevolgd voor en na de match. Met als essentieel verschil dat we in dat geval ook de hele wedstrijd te zien krijgen. Echt goede televisie informeert, ontraadselt, ontroert en/of vermaakt. TopMan doet alleen het laatste, nu en dan, en valt in de categorie 'niet onaardig’. Ook de terugweg moest in konvooi afgelegd, maar de discipline van de bewaking verslapte. Zo belandde ik in de bestuurskamer van de beurs. Deftig, statig, mooi. De macht leek er voelbaar. Maar zet er een camera op en het is weg. + Terug op de werkvloer. De BBC laat leidinggevenden een week teruggaan naar de uitvoeringspraktijk. Die vaak niet mee blijkt te vallen. RVU, zaterdag, 17.30 uur, Nederland 3. + Eerst Majesteit met gevolg in Houten en Utrecht - voer voor sociologen. Dan TopMan mr. Pieter van Vollenhoven 60 jaar. Gerechtigheid. Met Louis van Dijk, dus dat wordt weer samenspel op de toetsen. Vrijdag 30 april, Nederland 2. 19.00 uur, Hoogtepunten Koninginnedag (NOS); 19.37 uur, Prins Pieter (Tros).