Commentaar

Edelachtbare, het is haar schuld

Het is niet de schuld van de AIVD. De inlichtingendienst heeft, in samenwerking met een ongenoemde buitenlandse zusterdienst en de militaire collega’s van de MIVD, «adequaat en tijdig» gedaan wat ze mocht doen. Het is evenmin de schuld van premier Balkenende en minister Remkes. De bewindslieden hebben zich, ondanks alle haast, aan de wet gehouden en anderen op hun woord geloofd. Het is op de keper beschouwd dus de schuld van Mabel Wisse Smit. De verloofde van prins Friso deed alsof haar informatie over haar betrekkingen met Klaas Bruinsma volledig en juist was en heeft door deze schijn te wekken het «vertrouwen» van schoonmoeder en premier geschonden.

Ziedaar de redenering waarmee premier Balkenende zich tegenover kritiek uit de Tweede Kamer verdedigt. Het kabinet heeft afgezien van een toestemmingswet voor het voorgenomen huwelijk, louter en alleen omdat de aanstaande echtgenote deed wat 89,73 procent van de mensen meestal doet vóór een huwelijk: de beerput van het verleden niet verder opentrekken dan strikt noodzakelijk is. Die terughoudendheid was uiteindelijk het «beletsel» dat de premier nodig had om toch «nee» te zeggen.

Door op deze wijze het staatsrecht op de valreep te vermengen met de mens zal Balkenende zich ook dit keer wel weer uit zijn licht benarde positie redden. Het leerstuk van de ministeriële verantwoordelijkheid voor een onschendbare vorstin is immers een formele theorie. Dat die geen recht doet aan de praktijk van het leven is in engere politieke zin geen onoverkomelijk bezwaar. Bovendien kondigt premier Balkenende terloops extra maatregelen aan. Hij overweegt de wet zo te veranderen dat ook toekomstige leden van het koninklijk huis voortaan net zo kunnen worden gescreend als postbodes tijdens de Koude Oorlog.

Dat voornemen spoort keurig met de wetswijziging van minister Donner van Justitie om de opsporingsorganen meer bevoegd heden te geven. Volgens Donner moeten politie en justitie inzicht kunnen krijgen in een veel ruimer dossier dan de privacy nu toestaat. Ook girorekeningen, bankafschriften, verzekeringspolissen, godsdienst, seksleven, ras, politieke voorkeur en gezondheidsanamnese moeten — mits er ernstige verdenkingen zijn en de rechter-commissaris toestemming geeft — voortaan kunnen worden opgevraagd.

Aldus wordt het fiasco van het kabinet met de toestemmingswet voor prins Friso en Mabel Wissel Smit verknoopt aan het verlangen naar een sterkere staat die prevaleert boven de vrije burger. Het lijkt een troost dat de koninklijke familie daar nu ook aan wordt onderworpen. Maar het ontneemt het zicht op de vicieuze cirkel waarin de constitutionele monarchie in Nederland intussen is beland.