Een aangekondigde moord

TEL AVIV - Zaterdagavond 4 november 1995, half tien. Op het plein voor het stadshuis wordt een massale vredesdemonstratie gehouden. Premier Rabin houdt een toespraak en zingt met een keur van Israelische artiesten het ‘Lied van de vrede’. Op dat moment krijgt de Shabak, de Israelische Binnenlandse Veiligheidsdienst, de mededeling binnen dat er ieder moment een aanslag kan worden gepleegd op Rabin. Een kwartier later wordt Rabin neergeschoten door Yigal Amir. De premier overlijdt kort daarna op de operatietafel in het Ichilov-ziekenhuis in Tel Aviv.

Sinds de moord doen verschillende, hardnekkige samenzweringstheorieën de ronde. Op Internet verscheen het Hebreeuwstalige, 84 pagina’s tellende boek Serek (‘losse flodders’). Volgens Serek, dat zich laat lezen als een thriller, heeft Shimon Peres samen met de Israelische Binnenlandse Veiligheidsdienst de moord op Yitzhak Rabin beraamd.
De complottheorie in het kort: de Shabak wilde infiltreren in extreem-rechtse joodse groeperingen die aanslagen pleegden op Palestijnen en die zich na de Oslo-akkoorden met hand en tand tegen het vredesproces verzetten. Shabak-agent Avishai Raviv, codenaam Champagne, dook onder in verschillende fascistische organisaties en verzamelde als de rattenvanger van Hamelen staatsgevaarlijke individuen om zich heen. Tijdens zijn studie joodse geschiedenis aan de religieuze Bar Ilan-universiteit in Tel Aviv maakte Raviv kennis met Yigal Amir, de latere moordenaar van Rabin. De twee werden boezemvrienden en Yigal Amir bracht Raviv op de hoogte van zijn plan om Rabin te vermoorden. Raviv gaf dat door aan zijn contactpersoon bij de Shabak en uiteindelijk kwam de mededeling terecht bij premier Yitzhak Rabin.
De Shabak wilde de aanslag verijdelen, maar Rabin had een ander plan. Avishai Raviv moest de kogels in de revolver van Yigal Amir verruilen voor losse flodders ('kadoeree serek’ in het Hebreeuws, vandaar de titel Serek). De mislukte, geënsceneerde moordaanslag zou het imago van de rechtse, nationaal-religieuze beweging in Israel bezoedelen, waardoor Rabin steviger in het zadel zou komen te zitten.
EEN VOORAANSTAAND persoon bij de afdeling Joodse Aangelegenheden van de Shabak, genaamd Averi Zamir, gaf een onverwachte draai aan het scenario. Zamir, een vertrouweling van Peres, wilde de losse flodders in de revolver van Yigal Amir op het laatste moment laten vervangen door echte kogels, hetgeen gebeurde. Peres zou na de dood van Rabin, aldus de complottheorie, premier worden en zijn vriend Zamir tot hoofd van de Shabak bevorderen.
Alles verliep volgens plan. De Shamgar-commissie, belast met het onderzoek naar de moord op Rabin, ontdekte de samenzwering, stopte de zaak onder zware druk van Peres in de doofpot maar waarschuwde de nieuwe premier dat hij de vruchten van het verraad niet zou plukken. Meir Shamgar, het hoofd van de onderzoekscommissie, dwong Peres ertoe de verkiezingen te verliezen, ten gunste van Netanyahu. Als Peres dat niet deed, zou Shamgar de hele kwestie aan de grote klok hangen. Tot zover de complottheorie.
Volgens bronnen binnen de Shabak is de schrijver van Serek, die het pseudoniem Uri Barkan gebruikt, bijzonder goed op de hoogte van de werkwijze van de Binnenlandse Veiligheidsdienst. Zo weet Barkan precies te melden waar de staf van de bak is gevestigd en kloppen de meeste namen en biografieën van de hoofdrolspelers. Vooral de omstreden rol van Shabak-agent Avishai Raviv is gestoeld op feiten. De complottheorie wordt door deskundigen echter als volkomen onzin afgedaan.
Onzin of niet, het rechts-religieuze dagblad Ha Tsofeh wijdde op 31 oktober j.l. een hele bijlage aan deze en andere hardnekkige complottheorieën. Het blad meldde nadrukkelijk dat het de bestaande vragen rond de moord op Rabin enkel opnieuw wilde opwerpen en dat het ze niet wilde beantwoorden. Het is echter geen toeval dat de bijlage zeer kort voor de tweede sterfdag van Rabin verscheen. De regering-Netanyahu staat onder grote druk en de linkse oppositie heeft volgens de enquêtes een flinke voorsprong op de rechtse coalitie. Rechts is bang dat de Arbeiderspartij politiek munt slaat uit het martelaarschap van Rabin. Anderzijds zou de publicatie van een complottheorie waarin Peres een rol speelt, het imago van de Arbeiderspartij danig kunnen schaden.
DE PUBLICATIE veroorzaakte veel tumult, maar de bom barstte toen het dagblad Yediot Achronot twee weken geleden een uitgebreid interview publiceerde met voormalig Shabak-agent Avishai Raviv, codenaam Champagne. Raviv werd twee jaar lang doodgewaand; hij zou zijn geliquideerd door de Shabak. Volgens een ander gerucht had de Shabak Raviv een nieuwe identiteit gegeven en verbleef hij in het buitenland. Maar Raviv bleek springlevend en gezond. Hij woonde gewoon bij zijn ders in Cholon, een vooroord van Tel Aviv. Raviv werd tevens uitvoerig geïnterviewd in de onlangs uitgezonden Israelische documentaire Het verhaal van een voorziene moord. Zijn bekentenissen werpen een geheel ander licht op de zaak-Rabin. De beerput ging open en de kille feiten schokten de Israelische samenleving. Wie is Avishai Raviv, op dit moment een van de meest gehate personen in Israel?
AVISHAI RAVIV (31) groeide op in een seculier, socialistisch gezin. Op zijn veertiende hoorde hij een toespraak van rabbijn Meir Kahane, de oprichter van Kach. Raviv raakte onder de indruk en werd actief in deze fascistische beweging, die alle Arabieren uit Israel wilde deporteren. Tijdens zijn dienstplicht werd Raviv in zijn been geschoten en uit het leger ontslagen. In december 1987, kort na het begin van de Intifada, werd hij gerekruteerd door de Shabak. Raviv kreeg als taak het in kaart brengen van joodse extremisten en bewegingen. Na de ondertekening van de Oslo-akkoorden groeide het verzet in religieus-nationalistische kringen en kreeg Raviv de vrije hand (hetgeen overeenkomt met de complottheorie van de Internet-thriller Serek). In hoog tempo richtte hij, met medeweten en financiële steun van de Shabak, extreem-rechtse splintergroeperingen op met obscure namen als De Getrouwen van de Tempelberg, Het Zwaard van David, Het Zwaard van Gideon, De Sirkariërs, DAV (een acroniem voor 'onderwerping van de verraders’) en Nefets, dat 'explosie’ betekent in het Hebreeuws en dat tevens een acroniem is voor 'de fascistische, zionistische jeugd’.
In september 1994 werd het graf van Baruch Goldstein, de kolonist die in Hebron 29 biddende Palestijnen doodschoot, versierd met een pamflet van de door Raviv opgerichte beweging Het Zwaard van David. De tekst luidde: 'In het land Israel is, te midden van ons volk, een verrader opgestaan, genaamd Yitzhak Rabin. Deze deserteur wil een totale vernietigingsoorlog voeren en het bloed vergieten van onze helden die in Judea en Samaria wonen. Hij wil Jeruzalem weggeven aan moordenaars. Wij zullen met alle mogelijk middelen tegen hem en zijn rotte regering strijden, zijn verraad zal hij met dood bekopen.’
De meest extreme groepering die door agent Raviv in het leven werd geroepen, was Ayyel, een acroniem voor 'de beweging van strijdende joden’. Yigal Amir, de moordenaar van Rabin, was een van Ravivs belangrijkste handlangers in deze groepering. De oprichting van Ayyel vond midden in de nacht plaats op een joodse begraafplaats. Raviv en zijn kameraden legden, met bivakmutsen over het hoofd en bijbels en revolvers in de hand, een eed af en zworen tot de laatste druppel bloed voor het vaderland en tegen de Arabische vijanden en de linkse verraders te zullen vechten. Aan het einde van de macabere ceremonie zongen ze 'Baruch Ata (Gezegend bent u - ava), dokter Baruch Goldstein.’ 'Baruch Ata’ wordt gewoonlijk alleen aan God geadresseerd. De Israelische televisie was aanwezig en zond de bijeenkomst uit.
In de documentaire Het verhaal van een voorziene moord zegt Raviv: 'Zonder de aandacht van de media hadden al die extreem-rechtse groeperingen geen bestaansrecht. Als ik een krant belde en vertelde dat we de volgende dag een demonstratie zouden houden, kwam er geen hond. Maar als ik waarschuwde dat er balagan (rotzooi - ava) zou komen, werden er onmiddellijk fotografen gestuurd. Zodra we de fotografen zagen, begonnen we “dood aan de Arabieren” te schreeuwen en met onze protestborden te zwaaien en haalden we de volgende dag alle voorpagina’s.’
RAVIV GING steeds meer op in zijn rol van spion/provocateur. Hij vernielde systematisch auto’s van Palestijnen, molesteerde Palestijnse winkeliers in Hebron en provoceerde Israelische soldaten in de bezette gebieden. Tussen 1988 en 1995 liepen er minstens elf strafzaken tegen Raviv, die alle in de doofpot werden gestopt - Raviv was immers een Shabak-agent.
Op vijf oktober 1995, een maand voor de moord op Rabin, werd er op het Zion-plein in Jeruzalem een felle demonstratie tegen de regering gehouden. Raviv zwaaide met een poster waarop Rabin stond afgebeeld in een Gestapo-uniform. Kort daarna liep hij op een cameraploeg van de Israelische televisie af en vroeg of alles wel goed en duidelijk was opgenomen. Een groot deel van de Israelische bevolking reageerde geschokt, de beelden werden wereldwijd uitgezonden. Zonder blikken of blozen zegt Raviv in de documentaire: 'De extreem-rechtsen werken op precies dezelfde wijze als de neo-nazi’s in Duitsland. Een van de demonstranten vertelde mij eens dat als hij in Duitsland zou wonen, neo-nazi zou zijn en tegen de Turken zou strijden.’ Raviv zegt in het interview dat bij iedere demonstratie van extreem-rechts acht van de tien betogers op de een of andere manier voor de Shabak werken.
Het laatste belangrijke wapenfeit van Raviv in zijn rol als Shabak-provocateur was de Din Rodeef-kwestie. Rabin werd door een obscure rabbijn in de bezette gebieden tot din rodeef uitgeroepen. Een din rodeef is iemand die het leven van joden en het voortbestaan van Eretz Yisrael in gevaar brengt en daarom, overeenkomstig bepaalde religieuze geschriften, gedood moet worden. Raviv zorgde ervoor dat het rabbinale doodvonnis van Yitzhak Rabin uitvoerig in de Israelische media kwam en gaf, bewust of onbewust, Yigal Amir een vrijbrief om de premier te vermoorden.
KORT NA DE MOORD op Rabin werd Avishai Raviv door de politie aangehouden. De beelden van zijn 'arrestatie’ werden uitgezonden door de Israelische televisie. Omringd door tientallen agenten werd hij naar het politiebureau gesleurd en in de cel van Yigal Amir gestopt. Volgens Raviv maakte die een uiterst tevreden indruk; kort daarvoor had hij de agenten om wijn en gebak gevraagd. 'Ik heb het gedaan’, zei Amir vol trots, 'niet die Amerikaanse mafkezen in Kiryat Arba of Tapoeach’ (extremistische nederzettingen in de bezette gebieden).
Raviv werd tien dagen lang door de politie aan de leugendetector gezet. Volgens de detector sprak hij de waarheid toen hij ontkende iets af te weten over het moordplan van Amir. Daarna werd hij vrijgelaten en was hij twee jaar lang spoorloos.
Over de vriendschap tussen Amir en Raviv zijn tegenstrijdige versies in de omloop. Volgens de ene versie zou Raviv Yigal Amir hebben opgestookt om Rabin te vermoorden; volgens een andere versie heeft Yigal Amir Raviv nooit vertrouwd en heeft hij hem niet op de hoogte gebracht van zijn plannen om Rabin te vermoorden. Feit is dat Raviv Yigal Amir zeer goed kende en nauw met hem samenwerkte.
In de documentaire Het verhaal van een voorziene moord beweert Raviv dat seksuele frustraties de belangrijkste drijfveer waren van Yigal Amir. Amir, van Jemenitische afkomst, zou regelmatig gediscrimineerd worden vanwege zijn donkere uiterlijk en voortdurend worden afgewezen door meisjes. Kort na zijn arrestatie zou hij tegen Raviv hebben geroepen: “Hoe reageren de meisjes buiten?” Raviv stelt dat Amir nog nooit van zijn leven seks heeft gehad en dat hij Rabin heeft vermoord om indruk te maken op de meisjes.
De Israelische samenleving reageerde furieus op de onthullingen. Hoe was het mogelijk dat een agent-provocateur, met medeweten en financiële steun van de Shabak, acht jaar lang criminele activiteiten kon ontplooien en misdadige organisaties kon oprichten? Maar de grootste woede en verbijstering gold het feit dat Raviv had gefaald als agent. Hij kende Yigal Amir, maar slaagde er uiteindelijk niet in de moord op Rabin te voorkomen.
Michael Eitan, de rechtse minister van Wetenschap, houdt zich al twee jaar bezig met de complottheorieën en wil nu de Shabak en Avishai Raviv voor de rechter slepen. Volgens Eitan krijgt Raviv nog steeds een aanzienlijk maandsalaris van de Shabak. Avigdor Kahalani, minister van Binnenlandse Veiligheidszaken, beschuldigde de Shabak van ophitsing en stelt dat de geheime dienst indirect verantwoordelijk is voor de moord op Rabin.
Andere rechtse Knesset-leden willen het toenmalige hoofd van de Shabak, Carmi Gilon, aan de schandpaal nagelen. Ze eisen bovendien dat Gilon zich publiekelijk verontschuldigt tegenover de inwoners van Kiryat Arba en andere extreem-rechtse nederzettingen in de bezette gebieden. Volgens hen zouden de Shabak en Avishai Raviv een systematische karaktermoord hebben gepleegd op de kolonisten.
DOOR ALLE tumult zijn andere complottheorieën op de achtergrond geraakt. Zo roepen de drie verschillende autopsierapporten die het Ichilov-ziekenhuis na het overlijden van Rabin publiceerde, veel vragen op.
Het eerste rapport stelt dat de eerste kogel een deel van wervelkolom van Rabin verbrijzelde, hetgeen een onmiddellijke verlamming zou moeten veroorzaken. In het definitieve rapport wordt nadrukkelijk gesteld dat Rabin niet in de wervelkolom is geraakt. Het dagblad Ha Tsofeh publiceerde kopieën van de drie rapporten en laat deskundigen aan het woord.
Onderzoek op het colbert dat Rabin de bewuste avond droeg, heeft uitgewezen dat de eerste kogel van een grotere afstand is afgevuurd dan de tweede. Ha Tsofeh veronderstelt dat er mogelijk twee schutters zijn geweest. En als Amir wel de eerste kogel zou hebben afgevuurd, hoe is het dan mogelijk dat hij vervolgens op Rabin kon aflopen om de twee andere kogels af te vuren? Een seconde of een fractie daarvan is voor een door en door getrainde veiligheidsagent een zee van tijd. En, vervolgt het dagblad, waar waren de veiligheidsagenten op het moment dat Rabin in zijn auto stapte, en waarom konden ze die paar vierkante meter niet 'steriel’ houden? Ook al zouden ze zijn verrast door het eerste schot, hun trainingen en instructies zijn erop gericht in ieder geval een tweede schot te voorkomen. En waarom riep een veiligheidsagent toen de dodelijke schoten gelost werden: 'Het zijn maar losse flodders’, zoals de dag na de aanslag in alle Israelische kranten stond?
De belangrijkste conclusie is - los van het feit of de werkelijke achtergronden van de moord op Rabin ooit naar boven zullen komen - dat de fundamenten waarop de Israelische samenleving is gebouwd, in hoog tempo afbrokkelen. Het imago van het Israelische leger heeft na het fiasco in Libanon en de Intifada enorme schade opgelopen, de briljant geachte Mossad blunderde recentelijk op een haast hilarische wijze in Jordanië en nu blijkt ook de Shabak bepaald niet onfeilbaar te zijn. De Israelische burger voelt zich steeds onveiliger en kwetsbaarder, vooral nu de gasmaskers weer uit de kast worden gehaald vanwege de dreigende oorlog met Irak.