Een algoritme bepaalt in Californië het voorarrest

Los Angeles – ‘Een man met geld op zak kent rust’ – bromt Clint Eastwood als The Man with No Name in de westernklassieker A Fistful of Dollars. Met geen woord te veel benoemt de legendarische premiejager onbedoeld het falen van het Amerikaanse borgsysteem. Wie geld heeft, kan in rust en vrijheid wachten op berechting. Zonder spaarpot bevindt de wachtkamer zich achter tralies. Het is een systeem dat rijke veroordeelden bevoordeelt en bijdraagt aan de toch al hoge bezettingsgraad van de gevangenissen. Maar Californië maakte als eerste staat in Amerika vorige week een einde aan dat systeem.

Wat begon als een eensgezinde strijd voor rechtvaardigheid is echter geëindigd in een pyrrusoverwinning voor verantwoordelijk gouverneur Jerry Brown. De wet die Democraat Brown vorige week ondertekende wordt fel bekritiseerd. Zanger John Legend – die zich sinds Trumps presidentschap heeft ontpopt tot een van de invloedrijkste activisten in Californië – vat de kritiek op Twitter samen: ‘Hervorming is nodig, maar niet in deze vorm: nu vervangen we de winst gedreven borgtochten door een systeem dat onrechtvaardige opsluiting van minderheden dreigt te vergroten.’ Aan zijn zijde vindt Legend een brede verzameling van maatschappelijke activisten, Democraten en mensenrechtenorganisaties.

In het nieuwe systeem zijn het niet de dollars die bepalen of iemand vrijkomt, maar wordt die beslissing toevertrouwd aan de officier van justitie en – hoe kan het anders in de thuisstaat van Silicon Valley – aan technologie. Een algoritme wijst verdachten op basis van het vergrijp en data over bijvoorbeeld het arbeidsverleden en een eventueel strafblad een risicocategorie toe. Met deze risicoanalyse bepaalt de officier of een verdachte in vrijheid of achter de tralies wacht op berechting.

Een objectief proces, zeggen voorstanders. Tegenstanders wijzen erop dat technologie niet immuun is voor geïnstitutionaliseerde systemen van ongelijkheid in het rechtssysteem. De zwarte bevolking wordt door het algoritme net zo hard benadeeld als het systeem waar dat algoritme op is gebouwd. Tegenstanders vrezen dat dit de trend van berechting van zwarte mensen en volle gevangenissen niet doorbreekt. Ook de beoordeling door officieren van justitie leidt tot felle kritiek: zwarten en armen worden nog altijd zwaarder gestraft dan blanken en rijken, aldus de tegenstanders. Ook premiejagers en borgsomondernemers zijn ontevreden: hun industrie wordt de nek omgedraaid. Over één ding is iedereen het eens: het is een historisch besluit. Wie er uiteindelijk aan de goede kant van de geschiedenis komt te staan, zal moeten blijken.