Een arm vol courgettes

Frankrijk lanceert nog steeds met grote regelmaat aanstormende jonge filmmakers. Vaak blijft het bij een lancering, maar van de maker van ‘Sitcom’, François Ozon, valt meer te verwachten.

Het is een versleten uitdrukking, maar je kunt François Ozon moeilijk anders omschrijven dan als een veelbelovend talent. Een jonge filmmaker die meer te bieden lijkt te hebben dan lef en vaardigheid. Onder een luchtige toets en een nonchalant gemak om te spelen met diverse filmgenres lijkt ook nog iets als diepgang schuil te gaan. In de korte films waarmee hij opmerkelijk snel internationaal naam maakte was de dieptesuggestie duidelijker voelbaar dan in Sitcom, zijn eerste lange film. Une robe d'été is een broeierige schets met een heel eigen vervreemd-realistische sfeer waarin homo- en heteroseksuele lust op een originele manier worden vermengd. Onder die schets lijkt een oorspronkelijke en eigenzinnige visie op seksuele verbeelding schuil te gaan en als dat ooit nog eens echt uit de verf komt, dan zal Ozon de belofte van zijn talent meer dan inlossen. Regarde la mer heeft ook die vervreemd-realistische sfeer en daarbij een subtiel slepende timing die goed werkt bij de thrillerachtige manier waarop Ozon hier zijn verhaal brengt. Een ogenschijnlijk onschuldige ontmoeting tussen een moeder met kind en een rondtrekkend meisje wordt tergend uitgewerkt tot een grimmig noodlotsdrama. De gevaarlijke gekte van het trekkersmeisje wordt met net iets meer dan gemiddelde graagte getoond. De kijker wordt daarbij als het ware medeplichtig gemaakt doordat Ozon ruime mogelijkheden biedt om de verknipte hoofdpersoon sympathieker te vinden dan het slachtoffer. Sitcom is nog niet de inlossing van de belofte, maar eerder een nieuwe belofte die aangeeft dat Ozon een veelzijdig talent is en dat het niet makkelijk te voorspellen is hoe hij zich zal ontwikkelen. Zo is zijn specifieke realisme, dat in zijn korte films werd bereikt door het werken op buitenlocaties, hier totaal afwezig. Sitcom (situation comedy) is een parodie en daarmee uitgesproken theatraal en televisiedrama-achtig. Om ieder misverstand hierover te vermijden opent de film met een gesloten toneelgordijn. De subtiliteit is ook verdwenen en eigenlijk is het wonderlijk dat de film geen grote teleurstelling is. Kennelijk heeft Ozon op andere gebieden genoeg compensatie te bieden. Die compensatie bevindt zich niet aan de opper vlakte. Het gegeven is weinig spectaculair. In Sitcom staat een bourgeoisgezin centraal en met hun geslaagde buitenkant en verborgen gebreken is al zo vaak de spot gedreven dat je je kunt afvragen waarom Ozon dat nog eens wilde doen. Juist omdat het al zo vaak gedaan is, zou wel eens het antwoord kunnen zijn. De verborgen gebreken van het gezin komen bij Ozon overigens snel en overduidelijk aan het licht. In plaats van subtiliteit koos hij nu voor de overdrijving en het groteske. Heel even maar voldoet het gezin aan het modelbeeld. Al snel beginnen de zoon en de dochter des huizes op bijna kluchtige wijze met allerlei seksuele varianten te experimenteren en ook de moeder levert een overtuigende bijdrage aan het doorbreken van seksuele taboes. Dat had makkelijk tot platte situaties kunnen leiden, maar dat is niet echt het geval. Of de plattigheid wordt met zoveel verve en zorgvuldigheid gebracht dat het toch wel weer wat heeft. Neem de grap met de courgettes. Zoonlief heeft een heel gezelschap homovriendjes op zijn kamer. Eén van hen komt in onderbroek de keuken binnen, inspecteert de koelkast en verdwijnt met een arm vol courgettes terug naar zijn gezelschap. Wat de lieden met de fallische groente uitspoken laat Ozon niet zien (een kijkje in de kamer levert zelfs een anticlimax), maar wel blijft hij de courgettes tijdens het later schoonmaken, snijden, koken en eten nadrukkelijk volgen. Een beetje onsmakelijk. Een beetje pervers. De jongen die courgettes kwam halen werd in een bespreking als bewijs gezien dat Sitcom flauw zou zijn, terwijl Ozon op zo'n moment de flauwiteit juist met verve te lijf gaat. Ozon brengt het cliché niet als cliché, maar om het nog eens op zijn gemak een draai te geven. Dat doet hij op alle niveaus in de film, bijvoorbeeld in zijn keuze voor goede en serieuze theateracteurs. Geroutineerde komediespelers hadden voor de hand gelegen, maar Ozon koos voor acteurs zonder op de lach spelende maniertjes. Daardoor kon vooral Evelyne Dandry als moeder wonderlijk waardig door de gekte blijven lopen om de gekte een schijn van normaliteit te geven. Door dit soort schijn blijft Ozon recht houden op het predikaat veelbelovend.