© VPRO

‘Wat zij doet is ongekend’, zegt Sevdaliza aan het begin van Zomergasten, en in haar ogen flikkert iets van bewondering. Ze heeft het over Serena Williams, van wie net de roemruchte finale van de US Open 2018 is getoond: Williams die haar tennisracket op de grond smijt, felle ruzie krijgt met de scheidsrechter, zichzelf uit haar spel lijkt te halen, excuses eist die ze niet krijgt. Als haar tegenspeelster Osaka de beker in ontvangst neemt, staat die er betraand bij, alsof zij zojuist heeft verloren – en zij biedt prompt haar excuses aan aan het luidruchtige publiek.

Het is een ontroerend, krachtig fragment, zoals veel fragmenten tijdens deze Zomergasten-avond. Sevdaliza put duidelijk uit een leven vol films en muziek, naar eigen zeggen heeft ze een ‘onuitputtelijke bron van inspiratie’, die ze zijdelings linkt aan haar Iraanse achtergrond. De verknipte film The Handmaiden komt voorbij, een ontroerend fragment van een alcoholistische sjacheraar in een Rotterdamse buurtkroeg – intrigerende beelden, al wordt het niet helemaal duidelijk waarom Sevdaliza specifiek deze heeft opgediept.

Over dat US Open-fragment geeft ze desgevraagd aan met beide tennissers mee te leven, maar in haar verdere woorden richt ze zich vooral op Williams. Die is zeer bewonderenswaardig, die komt ‘ergens vandaan’ – waarop Abbring het gesprek probeert bij te sturen: waarvandaan dan, uit armoede, uit tegenslagen? ‘Om in haar positie te zijn moet je een bepaald schild om je heen bouwen’, stelt Sevdaliza, die vervolgens opmerkt dat Williams hier de regie kwijtraakt, dat ze dáárom zo boos wordt. ‘Dat emotioneert mij.’

Punt. Stilte.

Abbring: ‘Maar wat is dan hetgene wat het emotioneel maakt?’

Sevdaliza, met haar kenmerkend kalme stem en beheerste uitstraling: ‘Wat ik voel is de strijd die je als vrouw iedere dag levert, om te staan waar je staat.’

Welke strijd voert zij zelf? wil Abbring weten.

Er volgt een vrij algemeen verhaal over Sevdaliza’s carrière, over de dynamieken die daarbij een rol spelen, over het vinden van mensen die in je geloven. Punt.

Deze paar minuten zijn typerend voor het gesprek tussen Abbring en Sevdaliza, dat langs talloze boeiende onderwerpen scheert maar toch drie uur lang steeds net niet tot leven komt. Jammer, zeker omdat Sevdaliza (1987, Teheran) op papier een uiterst geschikte gast is: op haar vijfde vluchtte ze het haar moeder uit Iran, in Nederland heeft ze zichzelf vervolgens opgewerkt tot professionele basketballer en daarna tot vernieuwend, bijzonder overtuigend electronica-artiest, wereldwijd geprezen. Wie de muzikante Sevdaliza hoort of ziet – haar optredens zijn een visueel spektakelstuk – ziet iemand die precies weet wat ze wil. Ook in de Zomergasten-studio oogt ze zelfverzekerd, maar helaas op een ietwat gereserveerde manier: ze praat als iemand die precies weet wat ze kwijt wil, of eigenlijk vooral als iemand die weet wat ze niet kwijt wil.

Wanneer het gaat over hoe ze als vijftienjarige op zichzelf ging wonen, wijt ze dat bijvoorbeeld meerdere keren aan een ‘samenloop van omstandigheden’. Die omstandigheden zelf licht ze niet toe, alleen dat ze ‘niet per se opgedrongen’ waren, én ‘niet per se vrijwillig’. Punt. Next. Een overvol kruispunt in Tokio, dat in een (mooi) fragment (Sophie Calle, Voir la mer) wordt getoond en waar ze zelf ook heen ging. ‘Toen ik dat zag, deed het veel met me.’ Wát dan, wilde ik weten, zoals wel vaker tijdens dit gesprek. Maar het blijft in het midden. En na een geweldig fragment van muzikanten Bobby McFerrin en Richard Bona, die glimlachend en virtuoos improviseren met alleen een gitaar en twee microfoons, houdt Sevdaliza het erbij dat dit ‘ultieme vrijheid op een podium’ is. ‘That’s where I belong.’ Tja.

Veel zijpaden slaan op een vergelijkbare manier dood – niet met een harde knal, maar heel geleidelijk, als bij een leeglopende fietsband. Steeds sterker kreeg ik het vermoeden dat Sevdaliza zich bij elk fragment had voorgenomen wat ze wilde zeggen, ook aangezien ze regelmatig kijkt op de blaadjes voor haar op tafel. Prima natuurlijk, net zoals het prima is wanneer een geïnterviewde vragen gewoonweg niet beantwoordt of weinig gepoer in het eigen privéleven duldt. Alleen zou het wel fijn zijn als het gesprek daar omheen tenminste ademruimte heeft, onvoorziene wendingen kan nemen, tot ferme uitspraken of emotionele rimpelingen kán leiden. Deze drie uur Zomergasten behouden nu iets nogal egaals. Er valt bij Sevdaliza amper verbazing te bespeuren, of twijfel – terwijl dat me toch vaak ook het begin lijkt van een nieuw inzicht en van de fraaie kunst die ze maakt. Blijft ze aldoor op haar hoede? Of is een zeker onbenaderbaar mysterie wat ze nastreeft?

Terugkerend element is dat Abbring, zoals altijd goed voorbereid, de gegeven antwoorden probeert te concretiseren. Sevdaliza werkt mee, haar dictie aldoor helder en kalm, maar vervalt tegelijkertijd steeds in algemeenheden of gewoonweg clichés: ‘we zijn allemaal mensen’, haar burn-out is een ‘afgesloten hoofdstuk’ waar ze nu ‘tools tegen heeft’, de sleutel van muziek is om ‘zo dicht mogelijk bij jezelf te blijven’, veel van haar ‘passie’ heeft te maken met ‘een stukje’ – ‘een stukje overtuiging in het creëren van de eigen realiteit’, ‘een stukje geldingsdrang’. Maar wat betekent dat precies, blijft het door mijn hoofd gaan, waar komt het vandaan, wat voel je erbij?

Wellicht helpt het ook niet dat Abbring de hele avond geen technische vragen over muziek stelt, waardoor de mist die om dat onderwerp heen hangt nergens wordt verdreven – we komen geen moment dicht bij Sevdaliza’s gepuzzel en gepiel in de studio, ze maakt de gedachtes achter haar fonkelende optredens nergens concreet. Misschien wreekt zich uiteindelijk ook iets anders: dat Sevdaliza nu, met deze bewegingloze camera’s op haar gericht en zonder flitsende visuals of beats, ineens woorden moet geven aan iets wat zich voor een belangrijk gedeelte onbewust voltrekt – muziek maken, leven als een artiest. Deze Zomergasten-avond onderstreept dat ze een fascinerend leven heeft gehad en nog altijd heeft – maar wie echt dicht bij haar wil komen, heeft vermoedelijk meer aan een ticket voor haar volgende tour.