Theater: ‘Paradijsvertraging’

Een bunker op Spitsbergen

‘Paradijsvertraging’, Internationaal Theaterschool Festival © Janick Bouwman

Tijdens het Internationaal Theaterschool Festival ITs piekert een somberende toneelliefhebber als ik wat af. Waar gaan deze fonkelende talenten doorgroeien? Landelijke dagbladen nemen de laatste tijd het standpunt in dat (podium)kunstenaars van hun vak moeten kunnen leven. Tjonge! De minister vindt dat ook. Zo! Waar het geld vandaan moet komen voor zoiets redelijks als minimumloon voor kunstenaars vertellen cultuurpolitici er nooit bij. De schade in de financiële armslag van de kunsten is bij lange na nog niet hersteld. Het antwoord op het schrappen van de meeste productiehuizen is tot nu toe vooral de heldenmoed van de overgebleven productiehuizen zelf geweest. De overheid leunt achterover. Er is in de podiumkunsten zodoende een bijna Brits aandoende klassenkloof ontstaan tussen de spelers met het grote geld en de ‘mierennesten’ aan de grond. Waar moeten de theatrale paradijskinderen met hun jeugdig élan in 2018 nog naartoe?

Een van de reacties van jonge makers is: samenwerken en samen blijven, collectieven vormen, de wereld platwalsen en niet blind, eenzaam of narcistisch de markt van brood & spelen op rennen. Dat vereist een koppige mentaliteit, ruggengraat, en een nijdige anarchie. Teneinde in het kunstenlandschap een (ik citeer schrijver Thomas Bernhard) kunstnatuurcatastrofe voor elkaar te boksen.

De klas die nu van de Amsterdamse mimeschool komt (acht mannen, één vrouw) sloot voor hun grande finale een verbond met theaterpunker Ko van den Bosch (oprichter van Alex d’Electrique, van 1980 tot 2008). Ze maakten samen een voorstelling over wat dat is: met een schone lei beginnen. Een groep idealisten belandt na een ramp in een bunker op Spitsbergen, waar alle zaadkiemen van plantaardig leven op aarde zijn opgeslagen. In hun jonge levens zijn ze (nog) niet door het zuurbad van cynisme, van ach ja of laat maar zitten gedesinfecteerd. Ze koesteren hun beelden en hun fantasie bij de schreeuw om het onmogelijke. Ze willen de levenskiemen in hun bunker ook oprecht beschermen. De voorstelling zoekt uit welke botsingen dat oplevert en hoe ze zich staande houden. Hun ambitie en het verlangen naar urgentie razen als een asem van hete bliksem door het ruime uur theater. Titel: Paradijsvertraging.

De naar binnen gekeerde energie waarmee deze klas mimespelers een paar maanden terug onder leiding van mimespeelster Marlies Heuer Antigone in Molenbeek maakte, vrij naar een prozatekst van Stefan Hertmans (zie De Groene van 28 april) verkeert hier in haar fysieke en ruimtelijke tegendeel. Alles barst explosief open in een geselende choreografie met zelf gebouwde wagens en houten bakken vol pootaarde, alles onder schel werklicht. Onderwijl slaan ze elkaar om de oren met flarden van manifesten en teksten over een denkbare toekomst. Paradijsvertraging werkt als een ijzersterk oerschreeuwritueel.

Zo zie ik ze in ieder geval graag, die gretige toneelgasten en als jonge honden hun publiek tegemoet hollende speelbeesten. Onderweg naar nieuw collectief? Paradijsverbouwers? Het was hoe dan ook een sterk einde van het theaterseizoen.