Een ‘criminele organisatie’ bestiert Polen

Warschau – Autoritaire politiek leidt tot autoritaire economie: een systeem waarin de machthebbers bepalen wie rijk wordt. Zie Rusland, Turkije of Hongarije. Langzamerhand kan ook Polen, waar Recht en Rechtvaardigheid (PiS) nu drie jaar alleen heerst, aan dat rijtje worden toegevoegd. De chef van de financiële toezichthouder knf werd op heterdaad betrapt toen hij een bankdirecteur probeerde te chanteren. ‘Heeft u niet een jurist nodig? Ik kan u iemand aanbevelen’, vroeg de knf-chef. Die ‘iemand’ moest tien miljoen euro per jaar gaan verdienen. Zo niet, dan zou de toezichthouder ervoor zorgen dat de bank failliet ging.

De bankdirecteur nam het gesprek stiekem op en stapte vorige maand naar de pers. Die legde onmiddellijk het verband met de regeringspartij. De knf-chef is een beschermeling van de directeur van de centrale bank, die op zijn beurt een vertrouweling is van de allerhoogste baas: PiS-leider Jarosław Kaczyński. Tot nu toe bleef Kaczyński zelf meestal uit de wind als de media nepotisme en andere vormen van corruptie beschreven. Ditmaal staat de grote leider zelf in de schijnwerpers.

Om de aandacht af te leiden haalde de partij een oude koe uit de sloot. Het OM, gecontroleerd door een andere vertrouweling van Kaczyński, arresteerde oud-medewerkers van knf. Zij zouden vijf jaar terug nalatig zijn geweest bij het bestrijden van malversaties bij Skok, een landelijk netwerk van spaarkassen. De afleidingsmanoeuvre bleek een schot in eigen knie. Skok financierde jarenlang pro-PiS-media en -stichtingen. Hoeveel geld op deze manier naar PiS-propaganda ging is een goed bewaard geheim. Kaczyński en zijn tweelingbroer Lech, die toen president was, wisten tot 2013 te voorkomen dat Skok onder het bankentoezicht viel.

Toen knf in 2013 uiteindelijk toch de boekhouding van Kaczyński’s para-banken mocht controleren, was het al te laat. Er was ruim een miljard euro publiek geld nodig om te voorkomen dat duizenden spaarders hun geld kwijt waren. Daarmee is Skok de grootste affaire sinds het communisme. Onmiddellijk nadat PiS de verkiezingen van 2015 had gewonnen, ging de zaak de doofpot in. De baas van Skok werd namens PiS voorzitter van de senaatscommissie voor financiën. Media die het wagen over Skok te schrijven worden overstelpt met processen. Het OM speurt naar iedereen die de media te woord staat over Skok. Je zou bijna denken dat de bekende Poolse filosoof en jurist Wojciech Sadurski, gelijk had toen hij afgelopen zomer concludeerde: ‘Kaczyński gedraagt zich als de leider van een criminele organisatie.’