Harry Potter

Een donker beeld

De nieuwe Harry Potter-film is inhoudelijk een teleurstelling, maar het werk biedt wel een blik op de toekomst van de technologie van de cinema.

De terugkeer van Voldemort heeft de wereld van Harry Potter in rep en roer gebracht. Niemand gelooft de tienertovenaar dat zijn aartsvijand weer onder de mensen is; in het ministerie van Toverkunst overheerst vrees, met als gevolg het nemen van allerlei dictatoriale maatregelen; en op Hogwarts lijden de leerlingen onder de martelsessies van professor Dolores Umbridge, de nieuwe lerares Verweer tegen de Zwarte Kunsten. Dat zou meer dan genoeg ingrediënten moeten bieden om de vijfde Harry Potter-film spannend en relevant te maken. Maar de spanning en diepgang die J.K. Rowling in de pagina’s van haar roman uit 2003 creëert, ontbreken in de beelden van de filmversie van regisseur David Yates.
De teleurstelling is des te groter omdat Harry Potter als mythologisch verhaal alleen maar rijker is geworden, zeker voor wie Rowlings latere werk naast het eerste, kinderlijke Harry Potter and the Philosopher’s Stone plaatst. In Harry Potter and the Order of the Phoenix introduceert Rowling niet alleen thema’s rond de adolescentie en de ontluikende seksualiteit van de hoofdpersonages, maar schetst ze ook een donker beeld van een maatschappij waarin repressieve krachten het steeds meer voor het zeggen hebben, waarin de overheid persoonlijke vrijheid aan banden legt, en waarin censuur en marteling schering en inslag zijn.

Ondanks de bovennatuurlijke setting is het een wereld die bij uitstek herkenbaar is. Hier heeft criticus Harold Bloom dus ongelijk als hij in een gewraakt stuk in The Wall Street Journal stelt dat het succes van Harry Potter te verklaren valt door een ‘vast hunger for unreality’ aan de kant van de lezer. Zeker, fantasy en sciencefiction zijn steeds meer dominante genres geworden, vooral op filmgebied, waar eindelijk de technologie bestaat om gedroomde werelden geloofwaardig uit te beelden. Maar critici als Bloom kunnen er niet omheen: fantasy-verhalen als de _Harry Potter-_serie zijn alleen interessant voorzover ze een reflectie van een herkenbare werkelijkheid bieden. De beste fantasy- en sciencefictionverhalen hebben immers altijd allegorie en satire als drijvende kracht.

Opmerkelijk aan de nieuwe film is wel dat regisseur Yates meer dan zijn voorgangers de nieuwste snufjes op cinematografisch gebied tot zijn beschikking had tijdens de productie. Harry Potter and the Order of the Phoenix is gedeeltelijk driedimensionaal te zien doordat pakweg twintig minuten tijdens de climax van het verhaal met de relatief nieuwe Imax-dmr-technologie zijn ge-remasterd. Wie de film in deze vorm ziet, moet in die twintig minuten een speciale bril opzetten. Het resultaat laat geen twijfel bestaan over welke richting de cinematografie op gaat. Want de 3D-scènes zijn werkelijk ademnemend. Voor het eerst, eigenlijk, heb je als kijker werkelijk het idee midden in de actie te zitten. Opmerkelijk is dat deze scènes donker zijn, bijna noirachtig, wat een mooie interpretatie van het bronmateriaal is. Miljoenen geëxplodeerde glasscherven vliegen je bijvoorbeeld om de oren als een bibliotheek met glazen bollen explodeert. En, op de vlucht voor Voldemort, kijken de tovenaars bang om zich heen, en het voelt alsof jij ook om je heen moet kijken. Of, een hoogtepunt in de film: de angstwekkende Bellatrix LaStrange, gespeeld door de altijd schitterend acterende Helena Bonham Carter, kijkt je recht in de ogen, zó echt dat je niet meer weet hoe je het hebt.

Die scènes maken duidelijk waarom de verwachtingen in de filmwereld rond het Imax-3D-systeem zo hooggespannen zijn. Tot nu toe werden scènes als die in Order of the Phoenix achteraf in 3D overgezet. Maar naar verluidt is regisseur James Cameron, maker van Titanic, steeds intensiever met de nieuwe 3D-technologie aan het experimenteren. Zijn nieuwe film Avatar zal in Imax-3D te zien zijn, net als een nieuwe verfilming van Beowulf van Robert Zemeckis. Dit laatste project is interessant. Hoewel special effects een belangrijke rol zullen spelen zal het boeiend zijn te zien of een regisseur met de 3D-technologie vorm kan geven aan het literaire karakter van het epische gedicht.

Van literaire aspiraties is in ieder geval weinig sprake in Order of the Phoenix. Het verhaal begint als twee gevreesde Dementors Harry op een dag aanvallen en hij gedwongen wordt zijn magische krachten te gebruiken. Hij wordt door het ministerie van Toverkunst ter verantwoording geroepen. Harry is ziedend. In haar roman slaagt Rowling er op een prachtige manier in de onzekerheid en opstandigheid van haar hoofdpersonage uit te werken. Harry is nu vijftien jaar oud en zijn geloof in zichzelf is onwrikbaar. Werkt Rowling de vervreemding tussen Harry en zijn getrouwe vrienden, Ron en Hermione, uit tot een belangrijk motief door de relaties tussen hen op Hogwarts onder het vergrootglas te leggen, regisseur Yates walst er overheen alsof het een detail is. Van karakterontwikkeling is in de film weinig sprake. De reden hiervoor is niet eens het feit dat de regisseur voor het spektakel kiest (was dat maar het geval). Het probleem is eerder dat Yates’ vertelstijl wankel is, bijna alsof alle verhaallijnen rond Harry en bijvoorbeeld zijn relatie tot de vaderfiguren in het verhaal alleen maar vulling zijn, tijdverdrijf tot de laatste, driedimensionale twintig minuten aanbreken.

Harry Potter and the Order of the Phoenix, overal te zien (in oorspronkelijke en Nederlandse versie); de Imax-3D-versie is te zien in Pathé Imax, Amsterdam-Zuidoost