FILM NORTH BY NORTHWEST

EEN ECHTE MAN

Cary Grant speelt in Alfred Hitchcocks North by Northwest (1959) de rol van flierefluiter Roger Thornhill, een lege man die in een chaotische wereld op zoek is naar een identiteit. Dan raakt hij verstrikt in een spionagecomplot met als hoofdfiguren de charmante, gevaarlijke Phillip Vandamm (James Mason), zijn venijnige hulpje Leonard (Martin Landau) en de mysterieuze platinablondine Eve Kendall (Eva Marie Saint).
Inzet is de hitchcockiaanse MacGuffin, een object waar de plot om draait, maar waarvan inhoud noch thematische relevantie duidelijk is. In dit geval gaat het om een microfilm die het land uit moet worden gesmokkeld. Het verhaal begint als Vandamm en zijn boeven Thornhill, een reclame-agent uit Manhattan, aanzien voor geheim agent Kaplan. Ze zetten de beeldschone Eve in om Thornhill een rad voor ogen te draaien. Wat aardig lukt. Iets té aardig: Eve en Roger worden verliefd op elkaar.
North by Northwest verscheen twee jaar voor Dr. No, de eerste James Bond-film. Maar eigenlijk ís North by Northwest de eerste James Bond-film. Thornhill transformeert zich als het ware tot James Bond. Zoals Thornhill zoekt naar een identiteit, zoekt hij naar een rol in een verhaal. Zo bezien zijn Hitchcock en Grant de echte scheppers van de cinematografische Bond. Want in de jaren zestig volgden alle Bond-films waarin Connery speelde nauwgezet het Hitchcock-stramien: maniakale boef uit op wereldverovering houdt sexy vrouw in greep, Bond moet de wereld redden en de vrouw bevrijden (en er seks mee hebben).


Wat het betekent een ‘echte man’ te zijn — daar draait alles om voor Roger Thornhill. Meesterlijk is hoe Hitchcock personage en plot aan elkaar koppelt. Het verwisselen van identiteit houdt in dat Thornhill voor alles van locatie moet veranderen, van de moderne stad, waar verwijfde mannen in glimmende gebouwen werken, naar het maïsveld, waar Thornhill als opgejaagd wild voor zijn leven moet vechten in de legendarische scène waarin hij door een vliegtuigje op de hielen wordt gezeten. Tussen de stofwolken van het open landschap bereikt de psychologische reis van Thornhill/Kaplan een hoogtepunt. Vanaf het moment van de explosie, als het vliegtuig een vrachtauto treft, neemt Thornhill het heft in eigen hand. Beter gezegd: Kaplan. Want Thornhill bestaat niet meer. Vandamm moet worden verslagen; Eve moet worden gered, Eve moet worden veroverd.
Climax: Mount Rushmore. Thornhill en Eve, hoog in de bergen. Ze hangen aan de toppen van hun vingers, op het punt hun dood tegemoet te vallen. En dan: verlichting. Een meesterlijke overgang naar een shot van een trein die een tunnel binnenrijdt. Hierover zei Hitchcock: ‘Er zijn geen symbolen in North by Northwest. O ja. Eentje. De trein… een fallisch object. Maar vertel het niet door!’ Cary Grant is nu geen slappe Thornhill meer, metroman in een glazen kooi, maar Kaplan, viriele man van actie. Een echte man. Bond. James Bond.

North by Northwest is vanaf 26 juli te zien in het Filmmusem in Amsterdam, het Filmhuis in Den Haag en Lux in Nijmegen. Het zomerprogramma Becoming Cary Grant loopt van 3 juli tot 27 augustus in het Filmmuseum