Haider wil een extreem-rechtse eurolijst

Eén Europa, één Rijk

Nationalistisch, populistisch, xenofoob en extreem rechts Europa heeft de wind in de zeilen en wil zich verenigen. Jörg Haider, de sterke man van de Oostenrijkse FPÖ, wil een extreem rechtse eurolijst. Samen bouwen aan Fort Europa.

Er bloeide eind juli iets moois op de Oostenrijkse alpenweiden. Vlaams Blok-voorzitter Frank Vanhecke en Filip Dewinter ontmoetten in Karinthië, samen met enkele collega’s van de Italiaanse Lega Nord, Jörg Haider, het bruingebrande gezicht van de Freiheitliche Partei Österreichs (fpö).

Deze van oorsprong liberale partij slaagde er bij de parlementsverkiezingen van 1999 in om 26,9 procent van de stemmen te behalen, onder andere met een sterk xenofoob discours en door in te spelen op de afkeer van de verkokerde traditionele machtsbalans tussen sociaal- en christen-democraten. Haider vergoelijkte het oorlogsverleden van nazi-Duitsland; een van de redenen waarom hij populair is bij de kaders van het Vlaams Blok, een partij die nooit moeite heeft gehad met negationisten.

Stemmenkanon Haider zorgde ervoor dat zijn partij een regering vormde met de conservatieve övp. Maar Haider droomt verder. Hij heeft Europese aspiraties en wil daarom geestgenoten uit andere EU-landen verenigen om met een gezamenlijke lijst liefst al naar de Europese verkiezingen van 2004 te trekken.

De ontmoeting in Karinthië, waar de charismatische Haider nog steeds de grootste politieke machtsfactor is, heette voor de buitenwereld «informeel». Maar in feite werden er op 25 en 26 juli concrete afspraken gemaakt, gericht op een gezamenlijke beginselverklaring. Het Vlaams Blok «wil voorzichtig aftasten of samenwerking met gelijkgestemde partijen uit het buitenland mogelijk en wenselijk is», zo stelt de Vlaams-nationalistische partij in een persbericht. Maar Dewinter is desgevraagd heel wat concreter. «Andere partijen eten ons de kaas van ons brood door onze thema’s te recupereren», waarschuwt hij vanuit zijn favoriete vakantiebestemming Oostenrijk. «Het wordt tijd dat wij in Europa een volwaardige rechts-nationale politieke stroming worden, naast de liberalen, socialisten en christen-democraten. Haider heeft me ook letterlijk gezegd dat ‹als wij als politieke stroming willen overleven we ons moeten verenigen›.»

En dus belegde Thomas Mölzer, fpö-partij-ideoloog en persoonlijke vriend en biograaf van Haider, de recente bijeenkomst in die Heimat. Mölzer is tevens uitgever van het extreem rechtse tijdschrift Zur Zeit, waarin de Groot-Duitse gedachte een favoriet thema is. «Mölzer organiseerde al enkele malen zomeruniversiteiten waar bijvoorbeeld de Vlaams Blok-jongeren op af kwamen», vertelt extreem-rechts-watcher en auteur Marc Spruyt. «Het is wel nieuw als Haider openlijk contact onderhoudt met partijen als het Vlaams Blok. Tot nu toe had hij de boot eerder afgehouden. Er zijn wel pogingen van extreem rechts geweest om in het Europees Parlement samen te werken, maar die zijn nooit echt gelukt.»

Filip Dewinter koestert nu al mooie herinneringen aan de recente «uitnodiging van Haider». Hij komt graag op vakantie in Karinthië, waar zijn geestverwant al lang de scepter zwaait en de lucht en genetische samenstelling nog zuiver zijn. Dewinter: «Het was heel aangenaam. De eerste dag een formele vergadering van drie uur op een kasteel en ’s avonds gingen we naar de openluchtopera Falco Meets Amadeus bij het meer van Klagenfurt. Het viel me op hoe ontspannen een man als Haider zich tussen de mensen begeeft. Enorm veel charisma. Hij is en draagt nog altijd de fpö. Vergeet niet: hij haalde in Karinthië 42 procent van de stemmen.»

Het belang van de bijeenkomst is volgens Dewinter tweeledig. «Het is de eerste keer dat er een officieel contact plaatsvindt in Europees verband. Haider profileert zich als Europees leider.» Het tweede belang is volgens Dewinter dat «de pleinvrees» die extreem rechtse partijen voor elkaar hebben, langzaam maar zeker wegebt. «U weet toch hoe die pleinvrees door media wordt aangewakkerd? Iemand als Haider wordt bij ons veel meer gedemoniseerd dan in Oostenrijk zelf. En omgekeerd ook. Maar we gaan samenwerken en Haider is de gedroomde leidersfiguur om die kar te trekken. De Denen zijn ook al mee.»

Dewinter doelt op de Denen van de Dansk Folkeparti (DF) van Pia Kjaersgaard. Net als bij de laatste verkiezingen in Nederland stemden in Denemarken (twaalf procent in 2001) en andere Scandinavische landen veel sociaal-democratische kiezers uit onvrede op rechts-nationalistische partijen als DF.

Maar wat leveren de Europese nieuw-rechtse besprekingen op? Dewinter: «We waren verrast door het vergaande engagement van Haider. We werken nu aan een programma met vijf pijlers. Op één staat migratie, op twee veiligheid, op drie de Europese moloch, op vier het thema familie, op vijf een propere-handen-politiek. Er worden nu teksten uitgewisseld. In het najaar volgt er een tweede bespreking op een geheime locatie en in januari zou een en ander met een tegenbezoek van Haider aan Antwerpen beklonken kunnen zijn.»

Hoe angst voor het vreemde — lees vluchtelingen en asielzoekers — salonfähig wordt. «Alleen politieke vluchtelingen uit Europa, inclusief Oost-Europa, zijn wat ons betreft nog welkom», aldus Dewinter. «Vluchtelingen uit andere continenten moeten in de eigen regio worden opgevangen.» Dat minstens driekwart van de ruim twintig miljoen mensen op de vlucht voor politiek of economisch geweld al wordt opgevangen in de «eigen regio» (vooral Afrika en Azië) verzwijgen de xenofobe partijen liever. De facto willen ze de «grens potdicht».

«De fpö is geen partij die tegen immigranten is», zegt Peter Sichrovsky, secretaris-generaal van de fpö en tevens europarlementslid lichtjes geïrriteerd. «Wij wonnen de verkiezingen niet dankzij het migratiethema, maar omdat we de al veertig jaar bestaande machtsbalans van socialisten en christen-democraten wilden breken. We hebben ook andere ideeën. Het gedachtegoed van de fpö is een mix van sociale issues als steun aan gezinnen en alleenstaande moeders en een klassiek neoliberale economische aanpak.»

Sichrovsky zegt desgevraagd dat de bijeenkomst in Karinthië «fel overroepen» wordt: «Dewinter vierde zijn vakantie al vaker in Karinthië en Mölzer heeft al vaker vergelijkbare bijeenkomsten georganiseerd. Ik heb de uitnodiging zelf niet aangenomen. Het was echt geen grote vergadering. Weet u, ze maakten een gezamenlijke bergwandeling door de bloemrijke alpenweiden. In het Europees Parlement wil niemand met ons samenwerken. Dus het idee van een Euro pese lijst is een goed idee. Alleen willen we dat niet doen met niet-democratische partijen als het Vlaams Blok of Le Pen. Ik denk eerder aan de Nederlandse LPF, de Deense DF en de partij van Fini.»

Gianfranco Fini hervormde de neofascistische Italiaanse sociale beweging in 1994 om tot de Alleanza Nazionale. Die openlijke afstand van het radicalisme maakte dat Fini vorig jaar door Silvio Berlusconi werd gevraagd voor de regering. Volgens Sichrovsky heeft Fini de juiste weg gekozen: «Ik zie een overeenkomst met de linkse partijen in de jaren zestig, die opschoven richting centrum om geloofwaardiger te worden. In een democratie moeten nu eenmaal regels worden gerespecteerd. Het beste wat het Vlaams Blok kan doen, is de stap van Fini volgen. Intussen wil ik gerust met ze praten, zij het op een informele manier. Een discussie is per slot van rekening een basis van democratie. Ik zie het als de taak van de fpö om het nieuwe rechts in Europa naar het centrum te loodsen.»

Een stapje richting centrum om geloofwaardiger te worden, mijnheer Dewinter? «Sichrovsky heeft ons altijd met de nek aangekeken en wilde nooit een gesprek. Wij veranderen onze succesformule niet. Wij moeten ons niet bemoeien met elkaars interne keuken.» Volgens Dewinter heeft Haider zelf absoluut geen probleem met het Vlaams Blok. Sichrovsky: «Haider verkeert niet in de positie om het buitenlands beleid van de fpö te bepalen. Haider is nog steeds belangrijk voor de partij en erg populair, maar hij is vrijwillig opgestapt als partijvoorzitter. Ik verzeker u dat zijn opvolgster mevrouw Ries-Passer geen buikspreekpop van Haider is.»

Sichrovsky bevestigt dat Haider in de periode 2004-2009 zeer waarschijnlijk een rol gaat spelen in de Europese politiek. Vanaf 2009 moet de helft van de zetels in het Europees Parlement worden opgevuld door stemmen op Europese lijsten. Elkaar opzoeken is voor extreem rechts, eerder klein in het Europees Parlement, een kwestie van overleven.

Voor het zover is, zal er blijkbaar binnen de fpö eerst een ideologisch robbertje gevochten worden. Want hoe zit het nu met de migranten? Op welke toon en met welk discours ze het ook zeggen, alle rechts-nationale partijen in Europa bespelen dezelfde snaar. En daarmee de voxpop en ook andere politieke partijen in Europa. Sichrovsky: «Het is inderdaad zo dat we de druk op de migratiepolitiek van de EU vergroten. We zien dat zelfs linkse partijen hun beleid bijsturen. Het is ook een probleem voor mensen. Oostenrijk bijvoorbeeld, heeft het hoogste percentage buitenlanders in de EU. In Wenen zijn bepaalde wijken totaal veranderd. Het verschil dat wij maken is dat we met een niet-racistische immigratiepolitiek, op een intelligente manier, de problemen aanpakken. Links heeft op dit vlak geen enkel antwoord, alleen morele argumenten: je bent een goeie als je voor immigratie bent.» De nieuw-rechtse stroming wil dat veranderen in: je bent een goeie als je openlijk tegen vluchtelingen durft zijn.

Wat Dewinter bedoelt met zijn «succesvolle formule» wordt duidelijk als hij over migratie begint. «We willen strenge migratiewetten. Een migratiestop.» Als kers op de zure taart wil de nieuwe rechtse zuil in wording het Vluchtelingenverdrag van Genève herschrijven. Sinds 1951 is dit de enige internationale context die vluchtelingen bescherming biedt.

Fort Europa bestaat volgens Het Vlaams Blok niet, maar Dewinter en de zijnen geilen er openlijk op om het samen met «sterke Jörg» te bouwen.