Mode

Een gansje blijft een gansje

Beeldende kunst: Hussein Chalayan in het Groninger Museum

Terwijl ik de overzichtstentoonstelling van Hussein Chalayan – modeontwerper, zelfbenoemd filo soof, troetelkind van de Engelse beau monde – in het Groninger Museum bekeek vroeg ik me voortdurend af of zijn creaties ook overeind waren gebleven als ze niet op spiegelende plateaus, ge flankeerd door ge stroomlijnde lichtbakken en om ringd met films en computeranimaties waren vertoond, maar in een lege, witte zaal, geplaatst op een bescheiden verhoging, misschien onder een sfeervol spotje. Ik twijfelde. Niet omdat Chalayans ont wer pen niet de moeite waard zijn, maar omdat mode in een klassieke museale opstelling altijd een on wennige indruk maakt. De combinatie is hachelijk. Wat op de catwalk, in de glossy’s, tijdens het gala of de première glittert en schittert, oogt in de expositiezaal vaak hopeloos pretentieus of gaapverwekkend saai. Mode bestaat uit beeldvorming, belofte, verleiding, kortom: illusies – en het zijn nu net die illusies die binnen de statige wanden van het museum oplossen als een sneeuw vlok in de woestijn. Wat achterblijft is een object waar de vita liteit uit is weggesijpeld, een afgestroop te huid. Om haar aanwezigheid in het museum te legitimeren probeert de mode dan maar de kunst na te praten. Dat gaat haar niet altijd goed af. Inhoudelijk schiet zij te kort. Een gansje dat zich voordoet als een zwaan blijft een gansje.

In de catalogus en in een serie lezingen die aan de opening voorafging, braken drie mode-exegeten een lans voor hun geliefde kunstvorm. De toon was van begin tot eind defensief. Hoe Chalayans ontwerpen zich verhouden tot die van zijn collega-ontwerpers zullen we van hen niet horen, noch vertellen ze ons hoe zijn kleding precies tot stand komt; in plaats daarvan worden we getrakteerd op een mengelmoes van antropologie, so ciologie, filosofie, en psy cho logie, opgetekend in het wollige gruweljargon waar de academische we reld patent op heeft. Heidegger, Nietzsche en Baudrillard worden geciteerd alsof ze dagelijks op de koffie komen, maar op de vraag hoe Chalayan zijn ontwerpen realiseert moeten we het doen met de opmerking dat alles waar hij om geeft «van binnenuit komt».

Natuurlijk is het aardig om te weten dat Chalayan zich interesseert voor filosofie en antropologie; dat hij de kleedgewoonten van verschillende culturen heeft bestudeerd en die in zijn ontwerpen opneemt; dat hij een fascinatie heeft voor vliegreizen en aërodynamica; en dat hij voor de ene collectie zijn DNA liet uitpluizen, voor een andere Wittgensteins Tractatus als uitgangspunt nam, en met weer een andere het leed van vluchtelingen wilde verbeelden. Zulke informatie is handig om de tentoonstelling te legitimeren, maar niet onmisbaar om het werk op waarde te kunnen schatten. Chalayan is zelf de eerste om dat toe te geven.

Wat ziet de argeloze kijker dus op de tentoonstelling? Een verzameling mooie, elegante, grappige en spuuglelijke kledingstukken, alles haute couture, geen prêt-à-porter, waaraan vooral de ongebruikelijke materialen en de verrassende gimmicks opvallen. Een met ijzervijlsel bestrooide jurk die Chalayan wekenlang begroef waar door ze overdekt raakte met roestplekken; een uit glasvezel en kunsthars vervaardigde jurk die met behulp van een afstandbediening open kan worden geschoven; een kostuum van on scheurbaar papier met op de revers het «par avion»-motief, dat je op kunt vouwen tot een envelop en naar je vrienden of familie kunt sturen. De collecties zijn verdeeld over twee verdiepingen en a-chronologisch opgesteld, ondersteund door decorstukken uit modeshows, live registraties van diezelfde shows en paspoppen in geinige houdingen. Daarnaast worden er twee door Chalayan geregisseerde films vertoond. Het resultaat is een veelzijdige tentoonstelling die bewijst dat mode in het museum best tot haar recht komt, mits je bereid bent haar beeldtaal over te nemen. Dat het Groninger Museum met haar voorkeur voor vet aangezette presen taties daarvoor de aangewezen plek is, behoeft geen toelichting.

Hussein Chalayan

Groninger Museum, tot 4 september
www.groninger-museum.nl