Buitenland

Een gevaarlijk jaar?

Januari is een maand van afwegen en vooruitkijken en op buitenlandgebied betekent dat vaak: een blik op de oorlogen van dit moment. Het zijn vaak sombere overzichten, waarin denktanks die hun bedrijfsmodel rond oorlogen hebben gebouwd constateren dat ‘oorlogen voortraasden in tweeduizend zoveel’, of dat we ‘een gevaarlijk jaar’ tegemoet gaan. Dat is ook altijd waar, en het jaar daarop weer.

Toch zijn de vooruitzichten voor 2019 helemaal niet slecht. Ze zijn misschien niet om meteen vrolijk van te worden, maar oorlog begint weer uit te raken. Neem het lijstje dat de ‘President & CEO’ van denktank International Crisis Group (ICG) hebben opgesteld van de top-tien ‘conflicten om in de gaten te houden in 2019’. Van die tien zijn er zeven geen conflictgebieden: het zijn geen landen en regio’s die gebukt gaan onder grootschalige oorlogen maar waar het oorlogsrisico hoog is. Dat is ook zorgwekkend, maar als we vrij vertalen dat er maar drie oorlogen in de wereld zijn die ons zorgen moeten baren, klinkt dat voor de meeste mensen toch als goed nieuws, en terecht.

Nog beter is dat de ernstigste oorlog van het afgelopen decennium, de burgeroorlog in Syrië, aan het aflopen lijkt. Het is geen bevredigend einde, nu Assad het land weer in handen krijgt. Maar een toekomst zoals van Afghanistan, dat in april veertig jaar in oorlog zal zijn, is ongetwijfeld erger.

Het is waardevol om in herinnering te roepen dat nog maar een paar maanden geleden, in september, een bloedbad stond te gebeuren in het noordwesten van Syrië, met het risico dat twee grote landen met elkaar in oorlog gezogen zouden worden. Drie miljoen mensen zaten toen opgepropt in de noordwestelijke provincie Idlib, omsingeld door Assads leger en verdedigd door gematigde en extremistische strijders. Het Syrische leger werd bijgestaan door Rusland, de verdedigers van Idlib door Turkije. Op het laatste moment kwamen Poetin en Erdogan, tot ieders verrassing eigenlijk, tot een overeenkomst, en werd het offensief afgeblazen. Die episode kan als waarschuwing dienen voor hoe precair de situatie in Syrië is, hoe snel die kan omdraaien in nieuw geweld, en wat een goede coördinatie tussen buitenlandse machten kan opleveren.

Er zijn maar drie zorgwekkende oorlogen in de wereld

Hierom was het per tweet vrijgeven van een nieuwe Syrische provincie voor oorlog door Trump ook niet erg verstandig. Nu is het vertrek van Amerikaanse militairen uit het oosten van Syrië in principe een goede zaak, net als het vertrek van alle buitenlandse legers en militairen uit dat land (zolang dat niet nieuw geweld veroorzaakt). Trumps beslissing is van alle kanten bekritiseerd, maar hij heeft kennelijk correct gezien dat de rol van de tweeduizend Amerikaanse militairen in Syrië aan het veranderen was. Van een missie tegen IS verschoof die langzaam naar iets anders: een missie om invloed uit te oefenen op de machtsverhoudingen in Syrië, op de invloed van Iran en Rusland, en op Syrië’s grondstoffen.

En daar stak Trump – weliswaar op een domme en lompe manier – terecht een stok voor.

De VS moeten afkicken van het idee dat ze met soldaten de olieaanvoer uit het Midden-Oosten moeten controleren, en Syrië is daar een prima plaats voor. Het was tijdens de Koude Oorlog al B-keus, wat precies de reden is dat de VS het overlieten aan Rusland. Er is geen enkele reden om daar nu anders over te denken.

Hopelijk denkt Erdogan net zo: Syrië overlaten aan zichzelf. Als de Koerdische provincies in het noordoosten van Syrië weer gecontroleerd gaan worden door Assads regime, is er ook geen reden voor Turkije om dat zelf te moeten doen. Als dit nou goed loopt, komt er dit jaar misschien vrede in Syrië. Toegegeven, dit is allemaal heel positief geredeneerd, maar het is mogelijk.

Voeg daar dan een andere wens voor 2019 bij, namelijk dat het Amerikaanse Congres succesvol eist dat de regering van Trump eist dat Saoedi-Arabië zijn oorlog in Jemen staakt. Volgens Amerikaanse media zit dat eraan te komen. Als ook dat gebeurt, hebben we januari volgend jaar misschien een lijst met tien oorlogen om in de gaten te houden in 2020 – waarvan negen niet. Ik hoop het zeer.