Profiel Herman Van Rompuy

Een grijze muis met humor en macht

Wie respect kan opbrengen voor de extreme mening van zijn zus moet dat ook kunnen voor 485 miljoen Europeanen. Herman Van Rompuy is de juiste eerste president van het Europese continent.

Medium van rompuy

ERIC VAN ROMPUY, broer van Herman en volksvertegenwoordiger in het Vlaams Parlement, herinnert zich dat de kersverse president van Europa als knaap de namen van alle presidenten ter wereld uit het hoofd kende. Dat hij een halve eeuw later zijn naam aan die lijst zou toevoegen, was toen nog een utopie. Als student kon Herman de belangrijkste toespraken van de Amerikaanse president Kennedy zonder enige hapering van a tot z citeren. Kennedy was zijn inspirator.
Dat hij kandidaat zou worden voor het presidentschap van Europa was een maand geleden nog louter een vorm van dagdromen. Wie zwijgt, valt het minst op. Van een afstand keek hij toe hoe de pionnen werden verschoven.
Gedurende veertig jaar was Herman Van Rompuy actief in de Belgische politiek. Als groentje werkte hij op het studiebureau van zijn partij (toen nog CVP). Van Rompuy werd CVP-voorzitter, minister van Begroting, vice-premier en premier. De CVP bestond uit drie bloedgroepen: het ACW (de arbeiders), de Boerenbond (de landbouwers) en de middenstand. De eerste twee waren pressiegroepen, de derde bestond uit freewheelers. Tot die laatste groep behoorden ontegenzeggelijk de gebroeders Van Rompuy. Ondanks hun radicaal Vlaamse houding lukte het vooral Herman om bruggen te slaan met zijn Waalse collega’s. In de Wetstraat werd hun veel macht binnen en buiten de partij toegedicht. Herman Van Rompuy steekt niet onder stoelen of banken dat hij een gelovige katholiek is, maar gaat met elke andersdenkende de discussie aan. Hij is altijd op zoek naar consensus. Martin Kettle, adjunct-hoofdredacteur van de Britse krant The Guardian, omschreef Van Rompuy’s ‘carrière’ als ‘geen vuile, maar goede politiek’.
Herman Van Rompuy heeft een sterke kant: hij is niet machtsgeil. Politiek is een zeer zware arbeid maar hij gaat niet door het leven alsof hij alle ellende van de wereld op zijn schouders moet torsen. Zo liet hij zijn houding tegenover uiterst moeilijke kwesties als abortus, euthanasie en drugs bepalen door discussies met zijn vurige kinderen. Toch is hij gepokt en gemazeld in de politiek.
Zo kreeg hij ook meer en meer de steun van links en progressief. De houding van de politiek commentator van De Morgen Yves Desmet is daarbij exemplarisch. Jaren geleden was hij uiterst kritisch over Herman Van Rompuy, maar een maand geleden was diezelfde Van Rompuy uitgenodigd op Desmets ‘geheime’ vijftigste-verjaardagsfeestje. Na de bekendmaking van het presidentschap was de eeuwig kritische Desmet euforisch over zijn landgenoot.
Afgelopen zaterdagavond gaf de eerste president van Europa de aftrap van de voetbalwedstrijd Anderlecht-Roeselare. Een afgeladen stadion gaf hem een daverend applaus. Drie vierde van de 25.000 voetbalfans was francofoon.
HERMAN VAN ROMPUY werd in de jaren tachtig de rechterhand van premier Dehaene en zat samen met die premier nachten gebogen over cijfers én communitaire problemen. Wonend op tien kilometer van de Brusselse Grote Markt kon Van Rompuy met groot gevoel de meest complexe Belgische frustraties begrijpen en gedeeltelijk neutraliseren. Hij leefde in een gemeente waar de meerderheid Franstalig was en waar Geertrui Windels, zijn vrouw, als Vlaams gemeenteraadslid in de oppositie zat.
Alle Belgische gevoeligheden en Frans-Vlaamse spanningen waren hem vertrouwd. Om wille van zijn zin voor verzoening en zijn intellect werd hij zelfs een vertrouweling in de Franse milieus. In die moeilijke jaren tachtig en negentig hielp hij als vice-premier akkoorden te bereiken die in beide taalgebieden een duidelijk effect hadden.
Maar toen Guy Verhofstadt (Open VLD) gedurende acht jaar een paarse regering leidde en de CD&V in de oppositie terechtkwam, moest Herman Van Rompuy opteren voor de weg door de woestijn. Tijdens die acht jaar oppositie beleefde hij een metamorfose. Hij nam als volksvertegenwoordiger plaats op een van de laatste banken van het Belgische parlement. Hij zweeg, luisterde, observeerde, evalueerde wat zich in het woelige halfrond afspeelde. Hij las, schreef haiku’s, dagboeken en essays over politiek, maatschappelijke problemen, geloof, engagement. Hij omringde zich met vrienden uit de culturele wereld. Hij bezocht diverse continenten. Van Rompuy leek een asceet maar voedde zich met cultuur. Zijn zwager werd trappist in het Belgische slotklooster van Westvleteren. Zelf verbleef hij een of meer dagen in een klooster. Hij ging op zoek naar God, zichzelf en de relatie met de wereld.
En hij las de wereldliteratuur. De Franse schrijver André Malraux noemt hij zijn lievelingsauteur. Ook voor Charles de Gaulle heeft hij veel bewondering. Hij kan dankzij zijn sterke geheugen hele fragmenten uit de werken van zijn lievelingsauteurs citeren. En op zijn weblog plaatst hij elke week een gedicht. Als premier zou hij later tijdens heftige debatten met enkele verzen de Kamer van Volksvertegenwoordigers muisstil krijgen. Toen hij zich mentaal vernieuwd leek te hebben, naderden de verkiezingen van 2007 voor het federale parlement. Hij leek rijp voor nieuwe uitdagingen.
Voor de moeilijke ethische debatten werd hij door zijn partij naar de studio’s van de VRT gestuurd. Ook als specialist begroting debatteerde hij. Zijn vader was professor economie aan de Leuvense universiteit en zoon Herman was een van zijn meest begaafde studenten. Op 10 juni 2007 werd de CD&V opnieuw de grootste partij, maar België kwam in een crisissfeer terecht. De communautaire problematiek moest het doen met een voetnoot.

KONING ALBERT II stelde bemiddelaars aan. Ook Van Rompuy werd in september 2007 ‘koninklijk verkenner’. Vlak voor de eindstreep moest hij zijn opdracht aan de vorst teruggeven. Het leek of België voor een fatale scheiding stond. De Vlamingen en de Walen stelden zich frontaal tegenover elkaar op. Yves Leterme – CD&V-kopman met achthonderdduizend voorkeurstemmen tijdens de verkiezingen van 2007 – moest in anderhalf jaar tijd vier keer bij de koning langs om zijn ontslag in te dienen, tweemaal als formateur en tweemaal als premier.
In de kerstvakantie van 2008 werd Herman Van Rompuy dringend naar het hof geroepen en smeekte de koning hem om premier van België te worden. Met tegenzin maar plichtsbewust aanvaardde Van Rompuy die opdracht en hij zou een vol jaar het land leiden.
Hij zorgde vooral voor stabiliteit. Tegen de gevel van zijn huis in Sint-Genesius-Rode liet hij een half vers van Henriëtte Roland Holst aanbrengen: Rustige vastheid. Dat lijkt de lijfspreuk van de president van Europa te worden. Die zenachtige vastberadenheid heeft hij al geëtaleerd op het Belgische politieke toneel. De Franse econoom en topambtenaar Jacques Attali zegt het overduidelijk: ‘Wie in staat is België te besturen, kan om het even wat besturen.’ Zo denken nu ook alle Belgen. Met blijdschap voor de eer van het land maar met angst voor de binnenlandse politiek keken ze naar de benoeming van ‘hun’ Herman.
Het lijkt logisch dat Van Rompuy op Europees niveau een poging zal doen om consensus tot stand te brengen tussen de 27 landen. Hij is afkomstig uit een stichtende lidstaat. Zelden zal hij zichzelf op de voorgrond schuiven. Een agressieve toonaard is hem vreemd, maar een subtiele vorm van cynisme en het imago van gecultiveerd politicus zullen hem helpen een link te leggen tussen die 27 landen.
‘Je kunt Van Rompuy geen watje noemen’, zegt Karel De Gucht, de nieuwe eurocommissaris voor Ontwikkelingssamenwerking. Hij is geen machteloze muis. Een programma kan hij niet doorduwen, maar hij heeft volgens insiders wel een autonome en stimulerende macht. Hij kan zelfs de Europese Commissie een duwtje geven en voorstellen bepaalde thema’s grondig uit te werken.
Dat Herman Van Rompuy president van Europa zou worden, leek aanvankelijk een utopie. Twee maanden geleden was hij een onbekende. Hij schrok toen men hem polste voor dat presidentschap. Op 19 november was hij topfavoriet en vroeger dan voorzien kon de Zweedse EU-voorzitter Reinfeldt tijdens het diner het glas heffen op de nieuwe president van Europa en op de EU-buitenlandminister Catherine Ashton.

AAN HET BELGISCHE thuisfront leek 19 november geen doorsnee dag. Mevrouw Van Rompuy zat om 7.15 uur voor twee interviews in de studio’s van de VRT, daarna had ze de handen vol aan de geboorte van haar tweede kleinkind. Ze hield de hele dag haar gsm in de buurt. Maar toen haar man telefoneerde om te zeggen dat het oké was, lag die gsm op een verkeerde plaats. Zij vernam het ultieme bericht van haar dochter Laura, die zelf intussen werd overrompeld door gelukwensen.
Voor broer Eric werd het een drukke dag. Hij moest de cameraploegen van zich afhouden. Zelfs de Britse omroep BBC kreeg hij over de vloer. Men wilde een reactie op het verwijt van de Daily Express dat ‘de nieuwe Belgische baas van Groot-Brittannië een clown zou zijn’, een verwijzing naar het affiche dat in België werd verspreid bij de verkiezingen van 10 juni 2007. Tine, de zus van Herman, stond op de lijst van de extreem-linkse PVDA+. Het affiche portretteert de Belgische premier als clown met hoedje en rode neus.
Tine houdt op 19 november een persconferentie om de Daily Express van repliek te dienen én om haar toekomstige broer-president een doosje als cadeau te geven. Daarin staat het recept voor een zogenaamde miljonairtaks. En op dat doosje staat: ‘Dit product zal je leven veranderen. Ik wens dat twee procent van de bevolking, de rijksten der rijken, gemiddeld twee procent belast worden op hun vermogen, opdat er geld zou zijn voor een Europa van de mensen.’
De president van de Europese Unie zal blijkbaar ook moeten fungeren als ‘consensusfiguur’ voor zijn bloedverwanten. Men kan in de familie Van Rompuy van mening verschillen, maar op familiefeesten vormen de broers en zussen Van Rompuy één front. Wie respect kan opbrengen voor de extreme mening van zijn zus moet dat ook kunnen voor 485 miljoen Europeanen.

foto: HH