Een groene muilkorf

FRANKFURT a.M. - Vlak voor Kerstmis ging de kogel door de kerk. Bij nacht en ontij ontbond de Duitse minister van Milieu Jürgen Trittin (Bündnis 90/Die Grünen) de uit gerenommeerde wetenschappers bestaande commissies voor nucleaire veiligheid (Strahlenschutzkommission SSK) en voor reactorveiligheid (Reaktorsicherheitskommission RSK). De maatregel was nodig, aldus het persbericht van het ministerie, om ‘het werk te stroomlijnen en de pluriformiteit te waarborgen’. Michael Schroeren, Trittins voorlichter, voegde daar onlangs nog aan toe dat men niet langer behoefte had aan ‘eenzijdige adviezen en atoompropaganda in een wetenschappelijk jasje’.

Hier is sprake van een staaltje politieke censuur van de wetenschap die in het naoorlogse Europa haar gelijke niet kent. Het politieke streven om kerncentrales te ontmantelen ontdoet zich van zijn wetenschappelijke tegenstrevers. Kritische reacties bleven niet uit. De oppositie sprak van een ‘ongehoorde arrogantie van de macht’, die erop uitdraait dat 'verstand van zaken vervangen wordt door verstand van politiek’ (Welt am Sonntag, 31 januari). Het Zweedse dagblad Dagens Nyheter wees erop dat de maatregel herinnert aan de wijze waarop er in 'het sovjetrijk’ met wetenschap werd omgesprongen. De beide commissies zullen in afgeslankte vorm voortbestaan. Bovendien krijgen ze een muilkorf aangemeten. Voortaan zullen ze niet meer alles mogen publiceren wat men onderzocht heeft. De nieuwe statuten leggen vast dat het ministerie van Milieu rapporten van de commissies 'op verzoek (…) kan’ publiceren. Zelfs binnen het ministerie noemt men deze formulering 'ongelukkig’, zij het niet 'ongewenst’. De politieke controle op het werk van de beide commissies wordt zelfs met terugwerkende kracht doorgevoerd. In januari bepaalde het ministerie van Milieu dat het Bondsinstituut voor Nucleaire Veiligheid (BfS) een reeks publicaties die het via Internet verspreidt, 'volledig en voorgoed’ van de website diende te verwijderen. Op het Bondsinstituut bevestigt men dat er geen wetenschappelijke redenen voor de verwijdering zijn en dat de ingreep uniek is in de geschiedenis van het instituut en in strijd met de uitgangspunten die bij de oprichting werden geformuleerd. Opvallend is dat de verwijderde documenten allemaal over vraagstukken gaan die deel uitmaken van de nieuwe koers van de rood-groene regeringscoalitie. Ze betreffen de omstreden nucleaire opslag- en verwerkingscentra in Gorleben, Morsleben en Krümmel, en de met veel strijd omgeven Castor-transporten. Medewerkers van het Bondsinstituut bevestigen dat het om publicaties gaat die strijdig zijn met Trittins milieubeleid en spreken ronduit van 'wetenschappelijke censuur’. Insiders buiten het instituut noemen het 'een vorm van moderne boekverbranding’: 'Op Internet gaat dat alleen veel makkelijker, een klik met de muis is voldoende.’ Veel bevreemding wekte voorts de vervanging van de internationaal vermaarde professor Alexander Kaul als voorzitter van het Bondsinstituut voor Nucleaire Veiligheid door de architect Wolfram König. Zelfs het groene dagblad taz meldde König niet te kennen als specialist voor nucleaire veiligheid maar slechts als 'groene partijsoldaat’. Het ministerie van Milieu liet weten dat de leiding van een uitvoerende instelling als het Bondsinstituut 'niet per se in de handen van een wetenschapper hoeft te liggen maar eerder in die van een manager’. Toch lijkt het met de voorheen grote wetenschappelijke reputatie van het instituut nu voorgoed te zijn gedaan. Opvallend is ook dat onder de nieuw benoemde leden van de beide commissies zich drie mensen bevinden die deel uitmaken van het Gesellschaft für Strahlenschutz, een omstreden groep wetenschappers die de reputatie hebben stralingsrisico’s altijd ernstig te overdrijven en kernenergie te vuur en te zwaard te bestrijden. Leden van die wetenschappelijke groep kwamen eerder met de even onhoudbare als lachwekkende bewering dat er in Duitsland jaarlijks zestigduizend mensen door straling omkomen. Het zal geen verwondering wekken dat het stuk waarin deze bewering wordt weerlegd, tot de documenten behoort die van de website van het Bondsinstituut voor Nucleaire Veiligheid zijn verwijderd. In februari liet minister Trittin van Milieu weten het onderzoek naar de geschiktheid van Gorleben als opslagplaats voor nucleair afval nog voor Pasen te willen onderbreken 'teneinde de argumenten tegen Gorleben (…) inhoudelijk zowel als politiek meer gewicht te kunnen geven’. Wat dat 'inhoudelijke zowel als politieke gewicht’ betekent, weten we nu. Door adviescommissies te bemannen met groene partijsoldaten en de voorlichting te censureren verschaft Trittin zijn atoompolitiek een wetenschappelijke pseudo-rechtvaardiging.