Een halve Grandtour

Eens in de tien jaar vallen vier grote kunstevenementen samen in de maand juni. 2007 is zo’n jaar. In Münster is het tienjaarlijkse Skulptur Projekte, in Kassel de vijfjaarlijkse Documenta, in Venetië de tweejaarlijkse Biënnale en in Basel de jaarlijkse moderne kunstbeurs. Onder de noemer Grand Tour 07 bundelden de organisaties hun krachten. Voor diegenen die deze drukke kunstweek hebben gemist, is het nog de hele zomer mogelijk om de drie ‘tentoonstellingen’ te bezoeken. Afgelopen weekend bezocht ik achtereenvolgens Münster en Kassel.

Münster is omgetoverd tot openluchtmuseum. Door de hele stad zijn kunstwerken, voornamelijk sculpturen te vinden. Met behulp van een routekaart is het mogelijk om per voet, maar beter nog per fiets, alle 36 kunstwerken te bekijken. Het is het vierde Skulptur Projekte dat onder leiding van Kasper Könings staat en ook dit jaar doen er weer veel gerenommeerde kunstenaars mee, zoals Bruce Nauman, Dominique Gonzalez Foerster en Thomas Schütte. De openbare ruimte als museum is dit jaar het uitgangspunt, met als doel dat het werk een dialoog aangaat met zijn omgeving. Rond het Domplein, het tentoonstellingshart, is de grootste concentratie werken te zien. Isa Genzken heeft voor de Dom een tafereel van omgevallen stoelen en omgewaaide parasols neergezet. Wanneer je dichterbij komt ontdek je de poppen die zich in ongemakkelijke posities onder de aan flarden gescheurde parasols schuilhouden. Het lijkt of Genzken een oproep doet voor alle mensen in nood. Alleen de muren van de Dom bieden beschutting tegen weer en wind. Het werk roept agressie op bij sommige passanten; er zijn ledematen van poppen afgerukt en delen van de installatie zijn vernield. Isa Genzken heeft bewoners en bezoekers verzocht een oogje in het zeil te houden. Of de installatie het einde van de tentoonstelling haalt valt nog te bezien.

Medium isa

Isa Genzken (Without Title) 2007

Minder vatbaar voor weersomstandigheden en omstanders is het geluidskunstwerk van Susan Philipsz dat onder een brug bij het meer de Aasee is geplaatst. Er hangen twee luidsprekers waaruit de prachtige stem van de zingende Philipsz klinkt. In de stiltes die vallen kijken de bezoekers verwachtingsvol naar elkaar en naar de idyllische omgeving. Dit werk schept een bepaalde rust en ruimte en is daarmee betekenisvoller dan de meeste fysiek aanwezige sculpturen in de stad.
Met goed weer is Münster een echte aanrader. Op een regenachtige dag is het genieten van de opnames die Valerie Jouvé maakte van voetgangers. Deze worden geprojecteerd in een donkere tunnel voor het slot dat aan de rand van het centrum ligt.

In Kassel, op zo’n tweehonderd kilometer van Münster, wordt een poging gedaan om een ander pretentieus evenement, de Documenta 12, in de stad in te bedden.
Het curatorenechtpaar Roger M. Buergel en Ruth Noack stelde zich vooraf drie vragen. ‘Is modernity our antiquity’, ‘What is bare life’ en ‘What is to be done?’ Vragen die je nieuwsgierig maken. Op vijf plaatsen in de stad en in een restaurant in het Spaanse Catalonië presenteren zij de in hun ogen belangrijke kunstenaars en kunststromingen van heden en verleden. Educatie van de bezoeker staat voorop, want de toeschouwers weten vaak niet in welke traditie ze een kunstwerk moeten plaatsen, aldus de catalogus.
Als basis van de tentoonstelling kozen de curatoren met dit idee in het achterhoofd Schloss Wilhelmshöhe. Daar worden hedendaagse kunstwerken getoond in de context van hun geschiedenis, de Albrecht Dürers, de Rembrandts en Chinese weefkunst. De vroegere schetsbloktekeningen van John McCracken uit de jaren zeventig geven de aanzet tot de presentatie van zijn hedendaagse werk, abstracte sculpturen, op drie andere locaties.

Medium cracken

John McCracken

In het Aue Paviljoen, dat speciaal is ontworpen door de architecten Lacaton & Vassal en Tim Hupe Architekten, mist iedere samenhang. De werken staan er chaotisch of zelfs verloren bij. Ook de inrichting van de documenta-Halle is niet bijzonder; veel werken vallen weg in de grote open ruimte. In de Neue Galerie is men er wel in geslaagd een coherent geheel te presenteren. Hier komen voor het eerst de werken tot hun recht en is er ruimte voor werk van kunstenaars die het persoonlijke verhaal in hun kunst verwerken.
Prachtig gepresenteerd is het werk The Ballad of Kastriot Rexhepi (2001) van Mary Kelly dat onder andere op de begane grond een grote zaal in beslag neemt. Op vilt heeft zij in zwarte letters het verhaal van de oorlog in voormalig Joegoslavië gedrukt. Het contrast tussen de zachte textuur en de harde realiteit komt in deze verduisterde ruimte goed tot zijn recht.

Medium kelly2

Mary Kelly_, The Ballad of Kastriot Rexhepi,_ 2001

In Museum Fridericianum is de rode draad een letterlijke draad of een web. Zo maakte choreografe Trisha Brown een web van touw met daarin kledingstukken verwerkt waarin de hele dag performances plaatsvinden. De dansers bewegen eerst om het net heen om zich vervolgens door de kledingstukken te manoeuvreren. Minutenlang hangen ze daar bewegingloos, alsof ze verstrikt zijn geraakt in de kluwens touw.

Medium documenta brown

Foto Katrin Schilling / documenta GmbH. Trisha Brown, Floor of the Forest, 1970/2007. Installatie en performance op de Documenta in Kassel.

In de nok van het museum is de film Lovely Andrea van Hito Steyerl te zien waarin de kunstenares op zoek gaat naar een foto waarop ze als bondage-model staat afgebeeld. Beelden van Spiderman, Japanse bondage-shows en vastgebonden gevangenen in Guantánamo Bay wisselen elkaar in rap tempo af. De toeschouwer blijft achter met het gevoel onderdeel te zijn van een groot politiek machtsveld waarbij de touwen steeds strakker worden aangetrokken. Dit is een van de werken die indruk maken te midden van veel kunst die moeite heeft om tot de verbeelding te spreken. Natuurlijk zitten er juweeltjes tussen, maar de Documenta 12 als geheel, als een groot net waarin de kunst van nu even wordt gevangen, is in geen geval overtuigend.

Informatie:
www.skulptur-projekte.de
www.documenta12.de
www.grandtour2007.com