Een herverdeling van tijd en geld

‘Bij tweeverdieners komt een behoorlijk hoog inkomen binnen. Als ik dan zie hoeveel geld nodig is voor onderwijs, gezondheidszorg en ouderenzorg, dan zullen we toch moeten kijken naar een soort afromingsmechanisme.’ Margreeth de Boer deed de uitspraak als Commissaris der Koningin in het rustieke Drenthe, maar de rest van Nederland hoorde en zag het haar zeggen pal na haar benoeming als minister van Vrom. Felix Rottenberg zat erbij en knikte ijverig ‘ja’. Daags erna sprak Kok van ‘wellicht’ een belastingmaatregel ‘als het echt nodig is’.

De reacties in de ingezonden brieven logen er niet om: begint de werkweek van de tweeverdieners niet al ’s zondagavonds met de schoonmaak en de was? Gaan hun avonden niet op aan een haastige hap en dingen ‘waar anderen overdag tijd voor hebben’? Waarom bovendien de mensen pakken die nooit een beroep hebben hoeven doen op 'subsidies, tegemoetkomingen, ondersteuningen of uitkeringen’ omdat ze 'niet te lui zijn om te werken’? Is tweeverdienen dan een 'criminele handeling’ die moet worden 'bestraft’? Wel eens gedacht aan de hoeveelheid geld die gemoeid is met kinderopvang? En bovendien: wij zijn geen 'tweeverdieners’, wij zijns 'samenwerkers’!
Mevrouw De Boer maakt zich terecht zorgen. De afgelopen tien jaar zijn de inkomens van mensen die langdurig afhankelijk zijn van een uitkering, van de AOW of van een minimumloon rond de 12 procent achtergebleven bij de loonontwikkeling. Dat is het resultaat van het inkomensbeleid van alle kabinetten-Lubbers, die, ongeacht hun samenstelling, de marktinkomens hebben ontzien. Gevolg is dat werkend Nederland massaal twee of drie keer op vakantie gaat en daarbij, afhankelijk van het jaargetij, meer pils of Gluhwein door het keelgat spoelt dan ooit. Gevolg is ook dat de conducteur op de tram onbetaalbaar is geworden en het moet doen met het inkomen van een banenpooler. De in de marktsector geproduceerde rijkdom wordt niet omgezet in collectieve goederen, maar in prive-eigendom. Zo bezien is het niet de collectieve sector die parasiteert op de marktsector, maar omgekeerd de markt die particuliere rijkdom financiert uit collectieve armoede.
Ook het nieuwe kabinet gaat onverdroten op deze weg voort. Bezuinigingen van 18 miljard in combinatie met lastenverlichting van 9 miljard leveren stabilisering van de werkloosheid op. De bezuinigingen zullen opnieuw ten koste gaan van collectieve voorzieningen en van de laagste inkomens. De huursubsidie staat onder druk, de aftrekbaarheid van de hypotheekrente blijft onbesproken. Ten aanzien van de marktinkomens moet het heil komen van loonmatiging. Meer van hetzelfde dus.
En de suggestie van mevrouw De Boer dan? Tweeverdieners - overigens lang niet allemaal 'nieuwe rijken’, het 'tweede’ inkomen ligt in de meeste gevallen onder het minimumloon - hebben voldoende geld, maar gebrek aan tijd. Werklozen barsten van de tijd, maar hebben geen geld. Daar ligt een ruilmogelijkheid, ruimte voor herverdeling van tijd en geld. Daar zijn creatieve vormen van belasting- en premieheffing bij te bedenken. Bijvoorbeeld door mensen die tussen de 20 en 32 uur werken minder premie te laten betalen en daarboven de premies sterk te laten stijgen. Dat is 'echt nodig’.