Film: ‘System Crasher’

Een kind met gevoelens

Helena Zengel als Benni in System Crasher, regie Nora Fingscheidt © Cinemien

‘Wat fijn dat je geboren bent.’ Dat zegt een sociaal werker op een gegeven moment tegen Benni, een blond meisje van negen met zoveel woede in zich dat het net lijkt of ze ertoe in staat is de wereld tot de grond toe af te branden. Ze is onhandelbaar; door haar staat ‘het systeem’ op springen. De vraag in deze film is of de sociale voorzieningen die in de maatschappij voor handen zijn om extreme gevallen op te vangen, bestand zijn tegen iemand als Benni. Maar je kunt dit evengoed omdraaien: misschien is het probleem juist dat systeem waarin mensen die, als ze eerlijk zijn, liever niet hadden gehad dat het meisje er überhaupt is.

Een leger sociaal werkers is er in Benni’s leven. Onder hen is er slechts één die werkelijk ziet wat er met haar aan de hand is: Micha (Albrecht Schuch), een man van begin dertig die ook kampt met duistere gedachten over het vernietigen van de wereld. Zijn eigen agressie heeft hij geleerd onder controle te houden. Zijn problematische jeugd gebruikt hij in zijn werk als hulpverlener. Eerst negeert Micha de woedeaanvallen van Benni, maar later raakt hij persoonlijk betrokken bij haar lot.

Regisseur Nora Fingscheidt (1983) schetst op subtiele wijze Micha’s band met Benni (onthutsend goed gespeeld door Helena Zengel). Wanneer Micha en Benni als deel van haar traumabehandeling voor een week naar een hut in het bos gaan, is de camera constant dicht bij hen. Het beeld is nooit stil. Dat geeft de fragiele, nerveuze relatie tussen slachtoffer en hulpverlener weer, maar tegelijkertijd zien we hoe beiden zich langzaam voor elkaar openstellen. Het is alsof ze daar in alle rust niet anders kunnen dan de liefde te ervaren die er tussen een vader en een dochter hoort te zijn. Maar voor Micha schept dit een gevaarlijke situatie. ‘Ik fantaseer erover haar te redden’, bekent hij aan een collega. Dat wil zeggen: haar deel maken van zijn eigen leven, haar vader zijn.

De harde werkelijkheid: een biologische vader is er niet en haar moeder wil haar niet meer. Hoe dat precies zit, zien we in een aantal pijnlijke scènes waarin ook duidelijk wordt welk trauma tot Benni’s gedragsstoornis heeft geleid. Fijn dat je geboren bent? Nou nee, zie je de moeder denken.

De film confronteert ons met de vraag wat ‘normaal’ is in een maatschappij die bestaat bij gratie van sociale normen. Benni voor het eerst in beeld: roze meisjessokken, wild, blond haar, grote ogen, een oerwoud aan kabels geplakt aan het hoofd en gekoppeld aan machines die moeten meten wat er allemaal mis is met haar. Nergens vraagt de regisseur ons om dat te doen, maar je kunt niet anders dan vragen stellen: hoezo is Benni ‘abnormaal’? Waarom moeten we de doodse, domme, ongeïnteresseerde blik in de ogen van de hulpverleners accepteren? Ja, Benni is beschadigd. En gewelddadig. Maar ze is ook spontaan, creatief, lief. Maar niemand ziet haar als een kind met gevoelens. Iedereen is geobsedeerd door ‘het systeem’. Blaas dát eens op, zegt System Crasher.


Te zien vanaf 27 februari