Mahjouba Edbouche in ‘Mothers’. Regie Myriam Bakir © VPRO

Een volle collegezaal in de Ait Melloul Universiteit bij Agadir aan de westkust van Marokko. Op de docentenplek zit een oudere dame met microfoon, Mahjouba Edbouche. Zij is oprichter, bestuurder en godmother van Oum Al Banine (Moeder van kinderen), een vereniging die ongehuwd zwangere meisjes en vrouwen opvangt, ze met professionele vrijwilligers (gynaecoloog, advocaat) bijstaat op weg naar en bij de bevalling en woonruimte regelt van waaruit ze met minimale steun aan een zelfstandige toekomst moeten werken.

Tenminste, als het niet lukt betrokkene te verzoenen met haar familie of de vader tot een huwelijk te bewegen. Die oplossingen worden lang niet altijd bereikt, vanwege woede en wanhoop van ouders en de schande voor de familienaam. En vanwege mannelijke onwil en, lijkt me, soms onvermogen, materieel. De vereniging lijkt volledig afhankelijk van giften in natura en geld, waardoor zelfs de meest elementaire levensbehoeften (gasflessen, meel, pasta, vis, luiers) maar mondjesmaat aangeschaft kunnen door de ijzersterke, optimistische opvangmanager Hafida.

Die universiteit dus. Mahjouba heeft de studenten kennelijk een casus voorgelegd. Een jongen met een rood petje spreekt haar staande toe. Het wordt een extreme vorm van mansplaining: ‘Ik heb zussen die ook nooit naar school zijn gegaan; die zouden zoiets nooit doen; c’est impossible; die “vrouw” is geen slachtoffer, zij deed het uit eigen wil; geef de staat of de maatschappij niet de schuld; het kind is slachtoffer, maar de moeder schuldig; die man heeft haar niet gedwongen; ze is oud genoeg om te beslissen.’ Luid applaus van studenten van beiderlei kunne. Mahjouba benadrukt dat vrouw én man verantwoordelijk zijn, maar dat maatschappij en cultuur die verantwoordelijkheid bij ‘haar’ leggen. De hele opvoeding is daarop gericht. Tegen het petje: ‘Jouw geboorte werd met gejuich begroet; die van je zus misschien niet. Je moeder offerde een schaap om je geboorte te vieren; voor je zus een kip. Het gaat erom hoe we onze dochters grootbrengen.’ Pas dan verschijnt de titel van de documentaire in beeld, in Arabisch en Engels: Mothers.

De Frans-Marokkaanse Myriam Bakir toont de dagelijkse gang van zaken in en rond Oum Al Banine, beginnend met een meidengesprek over hoe het zo is gekomen. ‘Ik hield echt van hem.’ Ze loog en bedroog de familie om bij hem te kunnen zijn. We zien nooit gezichten, wel kleding, hoofddoeken (bij álle vrouwen, jong en oud, traditioneel of feministisch hulpverlener) en, vooral, dikke buiken. We leren dat op seks buiten het huwelijk een jaar gevangenisstraf staat en dat die bij vrouwen als prostitutie wordt gezien. We zien de onvermoeibare pogingen van Mahjouba om meisjes nog voor de bevalling te verzoenen met hun familie – hartverscheurend soms. ‘Zonder vergeving valt niet te leven’ is haar devies. Haar analyses van het probleem: de verregaande onvrijheid van meisjes die zo geen enkele verantwoordelijkheid leren, bewaakt door moeders; de moderne technologie die hen verboden vruchten biedt waarvan ze niet mogen proeven. Mahjouba is matriarchaal, moralistisch, prekend – én een grandioos feminist van de daad. Geen woord over religie trouwens.

Myriam Bakir, Mothers, VPRO 2Doc, dinsdag 24 augustus, NPO 2, 22.30 uur