Muziek: Pierre Boulez

Een kleffe neotonale hand op je schouder

Voor het huidige klassieke-muziekklimaat, waarin eenvoud, toegankelijkheid en tonaliteit bij velen voorop staan en complexiteit, meerduidigheid en weerbarstigheid slechte tijden beleven, is Pierre Boulez de onbetwiste boeman. Die combinatie spreekt boekdelen over de stijl en de kwaliteit van zijn werk: waren zijn onmodieuze composities minder dan ongenaakbaar, dan werden ze niet bekritiseerd maar vergeten. Deze cd, zijn derde opname van zijn meesterwerk Pli selon pli uit 1957-1960, demonstreert evenals zijn eerdere recente opnamen van zijn Répons en Sur Incises, op sublieme wijze de expressieve kracht van het hermetische.

De vijfdelige compositie van ruim een uur heeft als middendelen drie improvisaties voor sopraan en orkest op teksten van Mallarmé, een van de belangrijkste vernieuwers van de poëtische taal.

Die veelzijdige vernieuwing wilde Boulez muzikaal vorm geven. Teksten worden op uiteenlopende wijzen gezet; taal is evenzeer klank en betekenis als ritme; de muziek onttrekt zich rigoureus aan elke voorgebakken expressie, maar de compromisloosheid en het niveau waarmee dat gebeurt intrigeren. De cadans is even dwingend als ongrijpbaar, de klank even magisch als onconventioneel, de compositietechniek even sensueel als ondoorgrondelijk.

Meerduidig betekent ook dat de compositie zich ontwikkelt: van zeer sobere, lang aangehouden texturen tot volstrekt dichtgegroeide jungles waarin de combinatie van instrumenten van binnen en buiten het symfonieorkest een muziek creëert van orkestraal graniet. Elke demonstratieve dierbaarheid is dit werk vreemd, maar de onverbiddelijke groei naar inzicht en roes is minstens zo menselijk en doorleefd als een kleffe neotonale hand op de schouder.

Opmerkelijk is dan dat Boulez in zijn derde opname van dit werk opteert voor een minder weerbarstige en polemische en zachtaardiger en rustiger aanpak. Anders dan de zangeressen in de vorige twee opnamen zingt Christine Schäfer niet alleen meedogenloos precies, maar ook bijna romantisch mooi. En Boulez’ ensemble kent Boulez zoals het KCO Mahler kent: als zijn broekzak.

Pierre Boulez

Pli selon pli

Christine Schäfer, sopraan met Ensemble Intercontemporain o.l.v. Pierre Boulez

DGG 4713442