FILM

Een leven zonder hoop

Anatolia

In Once Upon a Time in Anatolia wisselt de Turkse cineast Nuri Bilge Ceylan, die eerder Uzak (2002) en Three Monkeys (2008) maakte, de conventies van de police procedural af met zwarte humor, cynisme en melancholie. Het begint met een landschap, de Anatolische steppe, een leeg beeld van grauwe lucht aangevuld door het eenzame geluid van een blaffende hond. Langzaam komt daar verandering in: drie krakkemikkige autootjes banen zich in de verte een weg door een donkergroene tapisserie van heideveld en heuvels. Wanneer we eindelijk worden toegelaten dichterbij te komen, wordt duidelijk dat het hier om een politieonderzoek op de plaats delict gaat - men speurt naar een lijk. De inzittenden van het konvooi zijn agenten en militairen. Een arts. Een officier van justitie. Twee verdachten. En twee mannen met schoppen voor wie het graven naar dingen een levenstaak is.
Opeens is de camera in een van de auto’s. Een shock: de weidse blik op de bergen vervangen door een claustrofobisch beeld van mannen met gelaatstrekken even ruw als de contouren van het landschap. Het gesprek gaat niet over de misdaad, maar over het verschil tussen magere en volle yoghurt en over prostaatproblemen en iets later over goed en kwaad, wat gerechtigheid is en de relatie tussen het determinisme en de vrije wil. Dat laatste is relevant, zoals blijkt uit het verhaal dat de officier van justitie aan de arts vertelt: op een dag voorspelt een vrouw haar eigen dood. En inderdaad, drie maanden na de geboorte van haar kind valt de vrouw dood neer op straat, op precies dezelfde dag als die in haar voorspelling. Hoe kan dat? De arts luistert aandachtig. En biedt vervolgens een verklaring voor het vreemde incident.
De kracht van Anatolia zit in de mooie narratieve structuur. De statische camera is dwingend naar binnen gericht: van traag gemonteerde beelden van de steppe tot het inwendige van de mens. Letterlijk. Want de laatste scènes draaien om een autopsie. Figuurlijk. Want dezelfde scènes zeggen alles over de psychologie van de personages. En over ons, kijkers. Misschien levert de autopsie antwoorden op. Het opensnijden van de mens. Wat vinden de personages in de chaos van organen, botten en bloed?
Ceylan verstopt de betekenis van zijn film in de eenvoud van de gebeurtenissen: het probleem van hoe je een lijk in de achterbak van een auto krijgt zonder het vast te binden op dezelfde manier als de moordenaar dat heeft gedaan. Dit soort dead pan-momenten heeft veel weg van de films van de gebroeders Coen of van Quentin Tarantino, die zijn eigen police procedural maakte toen hij een paar jaar geleden een alleraardigste aflevering van Crime Scene Investigation regisseerde.
Bij Ceylan is de humor zwarter. Misschien is dat het hoofdmotief van Anatolia: een leven zonder hoop of inspiratie, vol geheimen en onderdrukte angst en begeerte. Deze film is doordrenkt van gevoelens van verlies en wanhoop, ze vormen een echo van die in de laatste scène van Ceylans Uzak: de hoofdfiguur, gevangen in eenzaamheid en een onvermogen contact met mensen te maken, zit met zijn rug naar de camera te staren naar schepen op de Bosporus.

Te zien vanaf 19 januari