Een Libisch Sarajevo

De Navo-operaties boven Libië vormen een ‘militaire actie die zowel in duur als in omvang beperkt is’, zei Jay Carney, perschef van het Witte Huis. De aanvallen begonnen op 19 april en duren nu inmiddels ruim vier weken. Ook Nederland doet mee, zij het halfslachtig. Onze F-16’s vallen geen gronddoelen aan.

Hoe staat het er na ruim een maand voor met deze ‘beperkte militaire actie’? Is er al een einde van de vijandelijkheden in zicht?

Daar lijkt het niet op. Net als vóór de Navo-bombardementen golft de strijd heen en weer, maar de laatste dagen staan de rebellen er wel héél slecht voor. Toen in het weekeinde Navo-vliegtuigen last hadden van zandstormen rukten de Kadhafi-getrouwen onmiddellijk op. Zondagavond trokken ze Ajdabiya in terwijl de rebellen in paniek vluchtten. Ajdabiya is de laatste stad voor Benghazi, waar de opstand tegen Kadhafi begon en de rebellen hun hoofdkwartier hebben. In slechts twee luchtsteunloze dagen verspeelden ze al het terrein dat ze in vier weken met hulp van de Navo, die officieel slechts burgers beschermt, hadden gewonnen.

Intussen is de stad Misrata aan het uitgroeien tot een symbool van onmacht. De stad is omsingeld door Kadhafi’s troepen en wordt al zes weken beschoten met zware artillerie, waarbij volgens Human Rights Watch onder meer clustermunitie is gebruikt. Er zouden al meer dan duizend doden zijn gevallen, voornamelijk burgers. Alleen via zee kunnen de rebellen voorraden aanvoeren, maar geen wapens en munitie. Daarop ziet de Navo toe. Misrata roept pijnlijke herinneringen op aan het omsingelde Sarajevo (tienduizend doden), dat vier jaar lang het symbool was van internationaal falen, maar ook van cynische oorlogspolitiek. Via een tunnel was de belegerde stad verbonden met Bosnjaks gebied, waarvandaan voorraden en verse manschappen werden aangevoerd. De Bosnische autoriteiten stelden de vluchtweg niet massaal open voor de uitgehongerde bevolking, want daarmee zouden ze een onmisbare morele troef verliezen om de internationale gemeenschap ertoe te bewegen hen te helpen. Inmiddels komen in Misrata de eerste maritieme evacuaties van gewonden op gang. Zullen de rebellen die evacuaties blijven toestaan als ze eenmaal de politieke waarde van de lijdende bevolking inzien? Nu al klagen ze steen en been over de Navo, die niet genoeg aanvallen zou uitvoeren. Met het lijden van Misrata zouden ze de Navo kunnen dwingen meer te doen.

Wat gepresenteerd werd als een humanitaire operatie die voorbij zou zijn voordat we het wisten, dreigt te ontaarden in een lange, smerige oorlog. Met een ongewisse uitkomst, want nog altijd kennen we maar negen van de 31 rebellenleiders bij naam en een heldere Navo-strategie is er niet. Inmiddels is er wel een doel: regime change. President Obama, zijn Franse ambtgenoot Sarkozy en de Britse premier Cameron verkondigden vorige week dat de operaties doorgaan zolang Kadhafi aan de macht is. Dat wekte verbazing, want om hem te verdrijven zouden wel eens westerse infanteristen nodig kunnen zijn.

Voorlopig lijkt de Amerikaanse naam het enige aan de luchtacties dat goed doordacht is: Odyssee Dawn, het begin van een lange, riskante zwerftocht.