Een liefdesverklaring aan de culturele sector

Goed nieuws! Hoera! We kijken er enorm naar uit jullie weer te verwelkomen! Uitroepen van vreugde zijn niet van de lucht in de aanloop naar de heropening van de culturele sector. Musea staan te ‘trappelen’ en ook bezoekers zeggen op sociale media niet te kunnen wachten. Gedurende de afgelopen elf weken hebben ze elkaar hevig gemist.

De realiteit van het weerzien is weerbarstiger. De museumzaal is veranderd in een veredelde hinkelbaan, met pijlen die de weg wijzen en stippen op de vloer die de plek markeren vanaf waar je een kunstwerk kunt bekijken. En waar het ene museum er tijdens de sluiting in slaagde een tentoonstelling te behouden of verlengen, moest een ander radicaal schrappen. Museum De Pont bedacht een collectiepresentatie om een gat mee te vullen. Titel: De route wordt opnieuw berekend.

Nu musea, theaters, bioscopen en concertzalen de deuren weer openen, tekenen zich grote verschillen af in het culturele landschap. De route moet per instelling, letterlijk, opnieuw berekend worden. Het Holland Festival, het internationale podiumkunstenfestival van Nederland, moest zijn 73ste editie annuleren. In plaats daarvan komt een online alternatief dat recht wil doen aan thematiek en kunstenaars. U leest over het Holland Festival 2.0-2.0 in de special in de Groene van deze week.

In Noord-Brabant bestaan kunst en cultuur op papier niet meer, alleen de categorie Vrije Tijd

Aan doorzettingsvermogen en inventiviteit in de culturele en creatieve sector geen gebrek. De onderlinge verschillen worden pijnlijk duidelijk wanneer het gaat over de toekomst. Grote financiële schade is reeds geleden en het einde van de malaise is met aanhoudende restricties op ons sociale leven niet in zicht. De rijksgesubsidieerde instellingen wisten zich als eerste gesteund door de minister met aanvullende maatregelen naast het kabinetsbrede steunpakket. Na een noodkreet kwam daar driehonderd miljoen voor de sector bij voor de eerste zware maanden en investeringen in het komende seizoen. Het geld gaat in een trechter waar uiteindelijk velen van profiteren, maar het blijft een voorlopige oplossing.

Met een schuin oog kijken we naar Duitsland, waar kunst op ruimhartige steun kan rekenen met een stevig draagvlak bovendien. In een gesprek over corona en cultuur richtte bondskanselier Angela Merkel zich tot de kunstenaar. ‘Liebe Künstlerinnen und Künstler’, sprak zij, ‘ik weet dat het een zeer, zeer moeilijke tijd voor u is. Ik weet wat we missen en hoeveel burgers erop wachten eindelijk weer live uw culturele aanbod te kunnen ervaren. Tot die tijd zullen we proberen u zo goed mogelijk te ondersteunen met onze hulpprogramma’s, maar ook door te zeggen hoe belangrijk u voor ons bent.’

In Nederland valt een dergelijke liefdesverklaring niet te verwachten. Veelzeggend zijn de woorden die de Raad voor Cultuur koos als begeleidend schrijven bij hun laatste brief aan minister Van Engelshoven (ocw). De sector ‘heeft aantoonbaar een aanjaagfunctie in tijden van economisch herstel. Het is alleen daarom al belangrijk voor de toekomst van heel Nederland dat de sector de gevolgen van de coronacrisis te boven komt.’ En wie zelfs niet gelooft in die economische aanjaagfunctie, veegt cultuur ongestraft van tafel. Met het aantreden van een rechts provinciebestuur in Noord-Brabant bestaat kunst op papier niet meer, alleen de categorie Vrije Tijd. Dat is schokkend, tragisch en onbegrijpelijk, daar 93 procent van de Brabantse bevolking zich bedient van culturele activiteiten.

Een schrale troost: bezoekcijfers en inkomsten zullen als gevolg van de coronacrisis bij elke instelling, door het hele land, kelderen tot onder de grens van het toelaatbare. De Raad heeft de minister verzocht het coulancebeleid met betrekking tot subsidie-eisen ook volgend jaar te handhaven. De crisis zou in het beste geval een blessing in disguise kunnen blijken voor het Nederlandse denken over cultuur, een pas op de plaats met een bijstelling van te hoog opgelopen verwachtingen en met coulance in de basis. Liefde voor kunst is er heus – bij het publiek dat, zodra het weer toegestaan is, tevoorschijn komt met vele miljoenen.