Een lompe wonderdoener

Begin deze maand ging in Tel Aviv de documentaire ‘Warrior Yitzhak Rabin Peacemaker’ van Willy Lindwer in premiŠre. Jongstleden maandag was Leah Rabin in Amsterdam voor de Nederlandse vertoning. Een gesprek met de filmbiograaf van Israels vermoorde premier. ..LE Warrior Yitzhak Rabin Peacemaker, maandag 27 april, 22.00 uur, Nederland 1, NCRV ..LE JERUZALEM - ‘Ik was in Jeruzalem toen Rabin werd vermoord. Ik kon het niet geloven, verkeerde in een shock’, vertelt Willy Lindwer in zijn huis in Jeruzalem, tegenover het huis van president Weizman. ‘Ik was net bezig met een documentaire over Jeruzalem, met moslims, christenen en joden. Er hing een opgewekte sfeer in Israel, iedereen geloofde in een vreedzame oplossing. Het maken van deze film is steeds meer een protest geworden tegen wat er gebeurt in Israel sinds het aan de macht komen van Bibi Netanyahu. We zijn weer in een spiraal van geweld terechtgekomen.

Ik heb zelf in de zionistische jeugdbeweging gezeten, ben altijd erg betrokken geweest bij Israel. Rabin symboliseert voor mij de geschiedenis en het drama van Israel. Hij wist dat er een einde moest komen aan de paranoia van dit land, wist dat je niet langer twee miljoen Palestijnen kon blijven onderdrukken. Hij was een “Mensch”. Ik moet toegeven dat ik tijdens het draaien van de documentaire bijna verliefd op hem ben geworden. Ik was op een gegeven moment niet meer objectief.
Toch voel ik kritiek. Ik denk dat hij te snel beslissingen heeft genomen. Peres vertelde mij dat Rabin de hele Golan wilde teruggeven aan Syri‰, in ruil voor vrede. Ik weet niet of dat slim was geweest.’
‘MAAR RABIN heeft veel betekend voor Israel. Hij heeft er persoonlijk voor gezorgd dat de banden met Amerika werden aangehaald. Tot de Zesdaagse Oorlog in 1967 was Israel vooral gericht op Frankrijk. De meeste wapens en vliegtuigen waren van Franse makelij. Rabin heeft, toen hij ambassadeur was in Washington, ervoor gezorgd dat Israel zich meer op de Verenigde Staten ging richten. Een belangrijk deel van mijn documentaire is daarom aan zijn Amerikaanse periode gewijd. Zijn vader kwam oorspronkelijk uit Chicago. Rabin had een diepe band met Amerika. De Amerikanen vereerden hem, hij was de grote generaal van de Zesdaagse Oorlog. Hij heeft direct contact gezocht met president Johnson en later met Nixon. Kissinger vertelt in mijn documentaire dat ze hem strategisch advies hebben gevraagd voor de Vietnam-oorlog, over hoe bepaalde militaire operaties moesten worden uitgevoerd. Ze hebben zijn adviezen opgevolgd.
Rabin sprak nauwelijks Engels toen hij in Washington aankwam, kon zich nauwelijks uitdrukken. Hij was toen nog een lompe, stugge Israeli‰r. Desondanks was het respect voor hem enorm. Marvin Kalb, voormalige CBS-presentator en nu hoogleraar in Harvard, vertelt in de film dat Rabin wel eens bij hem langs kwam en aan de theetafel de militaire situatie in het Midden-Oosten in een paar minuten kon uitleggen, met behulp van asbakken, pennen en viltjes.
Ik heb ook Rowland Evans, de beroemde Washington Post-columnist, geãnterviewd. In zijn stukken was hij altijd bijzonder kritisch over Israel, veel Amerikaanse joden noemden hem een antisemiet. Rabin was bijzonder goed bevriend met Evans, vond hem helemaal geen antisemiet. Rabin was breed geori‰nteerd, het maakte hem niets uit dat Evans kritiek had op Israel.
Als ambassadeur vormde Rabin de directe link tussen Richard Nixon en Golda Meir, tot grote ergernis van Abba Eban, de toenmalige Israelische minister van Buitenlandse Zaken. Eban was de arrogante Oxford-intellectueel, Rabin precies het tegenovergestelde. Iemand als Ben Goerion had een gigantische bibliotheek, van de Griekse filosofen tot Sartre. Rabin las nooit boeken, daar had hij geen tijd voor. Hij las wel de hele dag rapporten. Zijn zoon Juval vertelde mij dat hij in een paar minuten een lijvig stuk kon doornemen.
In zijn huis stonden wel wat misdaadromannetjes. Hij keek graag televisie, naar tennis en voetbal, was amateurfilmer. Ik heb van zijn weduwe Leah zijn privÇ-archief met vijftig rollen film mogen bekijken. Beelden daaruit heb ik in de film verwerkt. Veel huiselijke taferelen, militaire luchtshows en safari’s. Hij was dol op Afrika.
Het huis van de Rabins was geheel door Leah ingericht, daar hield Rabin zich niet mee bezig. Het huis hangt vol moderne kunst. Hij leek het amper te zien, tot Leah eens een schilderij verving door een andere. Hij zag het meteen en wilde het schilderij terug. Als hij thuis was speelde hij de rol van jiddische mama, hij was dol op zijn kinderen en kleinkinderen. Hij had een slechte dag als hij zijn kinderen niet naar school kon brengen.’
'IN 1974 VOLGDE Rabin Golda Meir op als premier. Drie jaar later moest hij alweer aftreden. Journalisten hadden ontdekt dat hij een privÇ-bankrekening had in Washington, geopend in de tijd dat hij nog ambassadeur was. Dat was toen streng verboden voor de Israelische wet. Hij is onmiddellijk afgetreden maar heeft tot zijn dood ontkend dat hij afwist van de rekening. In de documentaire zegt Leah dat haar echtgenoot wel degelijk op de hoogte was, maar ze zegt dat het haar schuld was.
Toch heeft hij een geweldige comeback gemaakt. Toen hij tijdens de intifada minister van Defensie was, zou hij hebben gezegd dat ze de botten van de Palestijnen moesten breken. Ik heb die opmerking nergens kunnen terugvinden.
Faisal Hoesseini, de officieuze burgemeester van Oost-Jeruzalem, zegt in de documentaire dat hij veel respect had voor Rabin, terwijl de soldaten van Rabin in 1948 zijn vader Abdalkadir Hoesseini hadden vermoord. Dat zegt toch genoeg. Na de interviews vroeg ik Hoesseini of hij op 8 april naar de premiŠre van de film in Tel Aviv kon komen. Ik stond al in de deuropening toen een sip kijkende Hoesseini mij terugriep. “Dat is een beetje moeilijke dag voor mij”, zei hij: “Het is namelijk precies de dag waarop mijn vader werd vermoord door de troepen van Rabin.”
Dankzij de intifada kon Hoesseini eindelijk revanche nemen op Rabin. Maar volgens Hoesseini had Rabin, als hij niet was vermoord, uiteindelijk toch een overeenkomst gesloten over de verdeling van Jeruzalem.’
'IN DE DOCUMENTAIRE bezoekt Leah Rabin voor het eerst in haar leven Yasser Arafat in Gaza. Dat was een historisch en uiterst ontroerend moment. Arafat was een en al lof over Rabin.
Rabin heeft ervoor gezorgd dat Arafat, die tot dan een van de grootste vijanden van het joodse volk was, internationaal respect heeft gekregen en nu een internationaal staatsman is. Maar tijdens hun eerste ontmoeting na de ondertekening van de Oslo-akkoorden in Washington zijn ze bijna met elkaar op de vuist gegaan. Ze bevonden zich op de grensovergang tussen Israel en Gaza en hadden een ernstig meningsverschil over de akkoorden. Ze wilden elkaar echt te lijf gaan.
Rabin wilde ook helemaal niet naar Washington. Hij was een twijfelaar. Clinton heeft hem ervan overtuigd dat hij moest gaan, want wat zou een vrede zonder hem zijn geweest? Aanvankelijk zou Peres gaan, als minister van Buitenlandse Zaken. Die wist tot het laatste moment niet dat Rabin naar Amerika zou gaan.
Rabin heeft nabestaanden van terreurslachtoffers, waar hij altijd contact mee heeft gehad, uitvoerig om advies gevraagd. Hij heeft die ook meegenomen naar de ondertekening van het vredesverdrag met koning Hoessein van Jordani‰, hij had die morele steun nodig.
Rabins leven loopt parallel met de geschiedenis van Israel. Hij heeft in de Palmach gevochten, hij heeft de strijd om Jeruzalem in 1948 meegemaakt, hij heeft Israel de Zesdaagse oorlog in gevoerd, hij heeft de opkomst van de PLO in de jaren zestig meegemaakt. Zijn motto was: “Je kunt geen vrede maken met je vrienden, alleen met je vijanden.” Rabin heeft de hele wereld laten zien dat Israel een land is dat met harde hand oorlog kan voeren en ook vrede kan sluiten. Rabin is de verpersoonlijking van wat Israel zou moeten zijn, van het respect dat het land verdient. Pas toen hij stierf, begreep men welke betekenis hij heeft gehad voor de geschiedenis.’