Menno Hurenkamp

Een man van zijn tijd

«Denk na over mijn derde punt. Namelijk dat u zich aan overdrijving schuldig hebt gemaakt», zegt een fictieve Hitler in George Steiners Transport van Adolf H naar San Cristobal tegen een geïmproviseerd tribunaal. Steiner laat de dictator, negentig jaar oud en opgespoord in het Braziliaanse oerwoud door vier Israëliërs, onder andere verwijzen naar het jarenlang wegkijken van Engeland, Frankrijk en Amerika toen hij in eigen land zijn oorlog tegen de joden begon. Hij verwijt zijn aanklagers: «Dat u een soort krankzinnige duivel van mij hebt gemaakt, de kwintessens van het kwaad, de belichaming van de hel. Terwijl ik in werkelijkheid alleen maar een man van mijn tijd was.»

We got him. Wie, hem? De baarlijke duivel, wedergeboren? Elk maniakaal staatshoofd steunt op opportunisten in binnen- en buitenland, op krabbelaars die het voor hun gezin doen en op presidenten van grote mogendheden die het voor hun landsbelang doen. «We willen dat u succes heeft», zei de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Henry Kissinger tegen de Argentijnse minister van Buitenlandse Zaken Cesar Augusto Guzzetti. Kissinger deed die uitspraak op het hoogtepunt van de vuile oorlog die de militaire junta voerde tegen haar eigen burgers. «Wij zien uw burgeroorlog in context.» Die context was dat in acht jaar dertigduizend burgers «verdwenen».

Het straffen van Hoessein zal maar kort het leed dempen dat hij onder zijn burgers aanrichtte. Om de sporen van de onderdrukking een beetje uit te wissen moet meer gebeuren. De infrastructuur van het land is in alle opzichten vernietigd en de enige instanties die substantiële middelen krijgen, zijn Amerikaanse aannemers onder contract van het leger. Daarom verwacht je van politici die zaken met hem gedaan hebben bescheidenheid. Men heeft Saddam Hoessein eerst gesteund, toen gedoogd en pas daarna vervolgd. In 1983 schudde de huidige Amerikaanse defensieminister Rumsfeld Hoessein allervriendelijkst de hand. Een jaar later werd door de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties een resolutie over het gebruik van chemische wapens aangenomen. Op aandringen van Irak voorkwamen de Verenigde Staten dat dit land in de resolutie werd genoemd, hoewel het toen al flink wat Iraanse soldaten had vergast. Het is maar een voorbeeld van hoe Hoessein in het zadel werd gehouden.

Steiners Hitler zegt in zijn verdediging tegen het rimboetribunaal dat hij het bestaan van de staat Israël mogelijk maakte. Hoessein is een man van zijn tijd, megalomaan genoeg om in een verweer aan te voeren dat hij door de Amerikaanse inval uit te lokken democratie in Irak binnen hand bereik bracht. Een onzinnige redenering omdat dit verlangen nooit uit zijn daden bleek, en toch geen leeg argument ten overstaan van de som van de Amerikaanse ambities met Irak.